het verhaal van Leeuwarden
| portrettengalerij | schatkamer | wisselexposities | archeologisch steunpunt | verwachte exposities | exposities elders

Het verhaal van Leeuwarden

In verband met een grootschalige herinrichting van het informatiecentrum en de tentoonstellingsruimten, alsmede de realisatie een geheel vernieuwde opzet van de permanente tentoonstelling 'Het Verhaal van Leeuwarden', zullen de actuele tentoonstellingen de komende weken worden afgebroken, te beginnen met het genoemde 'Verhaal van Leeuwarden'. Daarnaast wordt het archeologisch steunpunt ontmanteld en kan dus niet meer worden bezichtigd. De wisselexpositie van fotomateriaal van oud-gemeentevoorlichter W.H. Kuipers is tot medio februari nog (deels) te bekijken. Wanneer er aktiviteiten in de Hendrik ten Hoevezaal plaats vinden, zijn de foto's in deze ruimte echter niet toegankelijk.

Met deze historische presentatie kunt u kennismaken met duizend jaar geschiedenis van de stad Leeuwarden. Dat kan op verschillende manieren. De multitouchtabel biedt u een interactieve kaart van Leeuwarden. Aan de wanden en in de vitrines en de lades treft u een groot aantal schilderijen, archiefstukken en andere voorwerpen aan, die een chronologisch verhaal vertellen van grote en kleinere gebeurtenissen die de identiteit van het tegenwoordige Leeuwarden hebben bepaald. Maar ook zonder systematische kennisname van het verhaal van Leeuwarden, valt er voldoende te genieten. Een vluchtige blik op het mooie of curieuze materiaal zal al een indruk achterlaten van iets kostbaars, de moeite van een volgend bezoek meer dan waard. Download hier de tweetalige flyer (Ned./Eng.) met betrekking tot 'Het Verhaal van Leeuwarden'.

De interactieve kaart van Leeuwarden, als nieuw onderdeel van de permanente expositie 'Het Verhaal van Leeuwarden'.
De interactieve kaart van Leeuwarden, als nieuw onderdeel van de permanente expositie 'Het Verhaal van Leeuwarden'.

 Het Verhaal van Leeuwarden is opgezet voor een uiteenlopend publiek. Een paar tips voor een vruchtbare gang door de presentatie vindt u hieronder.

1. Leeuwarden op de kaart
De grote multitouchtafel in het midden van de ruimte toont Leeuwarden op de kaart. Ontdek hier meer over de vele bijzondere plekken in de stad aan de hand van filmpjes, foto's, teksten, oude stads­plattegronden, tekeningen en prenten.

2. Wanden en vitrines: de getuigen van het verleden
Aan de wanden en in de vitrines vertellen de schilderijen, tekeningen, boeken, archiefstukken en andere historischevoorwerpen alle hun verhaal van de Leeuwarder geschiedenis. Bij elk object helpt een tekstbordje met titel en datering u bij uw eerste oriëntatie op weg. Zo kunt u het Leeuwarder verleden op zich laten inwerken.

Als u meer wilt weten, kunt u in de negen tekstboekjes terecht die verspreid over de tentoonstelling op de vitrines zijn bevestigd. Deze bladerboekjes bevatten elk een algemene inleiding bij de betreffende periode, en nadere toelichtingen op de tentoongestelde objecten. Alles bijeen tekent zich in deze teksten een kroniek af van de hele Leeuwarder stadsgeschiedenis.

Maar in deze kroniek zijn ook enkele terugkerende thema's verwerkt. Zo wordt het gemeenschapsgevoel in de stad door de eeuwen heen gevolgd, zoals dat bijvoorbeeld naar voren komt in de veranderende manier waarop wetsovertreders werden gestraft. Maar ook tekent de maatschappelijke betrokkenheid zich af in de verhouding tussen de bevolking en haar machthebbers en in de symbolen van de stedelijke trots. Een ander hoofdthema vormen de relaties van Leeuwarden met de verre en met de nabije buitenwereld. Met name wordt de verhouding tot het gewest Friesland belicht, waarbinnen de stad altijd een (zeer) bijzondere positie ingenomen heeft.

3. Verdieping
Vanuit de bladerboekjes wordt op een aantal plaatsen verwezen naar een beeldscherm, of naar een van de 27 laden. Deze verwijzingen zijn interessant voor bezoekers die nog weer wat dieper de Leeuwarder geschiedenis in willen duiken.

Het eerste beeldscherm (links om de hoek) geeft u een goede introductie op het Verhaal van Leeuwarden. De twee volgende beeldschermen vertonen - in een continue voorstelling - filmpjes waarin met moderne virtuele technieken locaties uit het Leeuwarder verleden worden verbeeld. Het eerste - ruim zeven minuten durende - filmpje betreft het kloostercomplex van de Dominicanen, met de bijbehorende ‘Grote' kerk, dat voor de jaren 1300 en 1575 van binnen en van buiten is gereconstrueerd. Het tweede filmpje vertelt in zes minuten het verhaal van een marktdag in 1680, op het centrale stadsplein de Brol. Op het laatste beeldscherm kunt u kiezen uit een paar authentieke filmfragmenten van bijzondere historische evenementen in de stad, zoals de aankomst van de Elfstedentocht van 1941 en de val de spits van de Bonifatiustoren in 1976. Ook wordt een passage vertoond uit een vlak na de Bevrijding in april 1945 nagespeelde scène van de Luisterpost, over het afluisteren door het Verzet van de Duitse bezetter in het Burmaniahuis.

Wie de lades opent stuit telkens op een nieuwe schat. Aan de hand van (meestal) originele archiefstukken wordt hier steeds een belangrijke of typerende historische gebeurtenis of ontwikkeling in de stad thematisch nader uitgediept. Het is de bedoeling dat u na raadpleging zo'n lade zorgvuldig weer sluit.

Zie hier voor een korte samenvatting van Het Verhaal van Leeuwarden.

Portrettengalerij

Mata Hari, Saskia van Uylenburgh, sir Lawrence Alma Tadema, Geert Mak en Jan Jaap van der Wal maken deel uit van de om en nabij vijftig (wereld)beroemde en bekende Leeuwarders uit heden en verleden die zijn vereeuwigd in een meterslange portretten­ galerij. Een digitale presentatie aan de wand vertelt het levensverhaal van deze Leeuwarders. Aanvullingen en suggesties zijn welkom, bijvoorbeeld via de computer in de tentoonstellingsruimte of via de facebookpagina Leeuwarder Portrettengalerij.

Schatkamer

De ondergrondse Schatkamer van het HCL is in 2009 officiëel geopend door Geert Mak. Dit showdepot, dat vooral voor het onderwijs bedoeld is, is ingericht door Tinker Imagineers uit Utrecht, experts in museale concepten. In februari 2015 werd na maanden van herinrichting de vernieuwde schatkamer weer geopend voor het publiek. Er zijn opmerkelijke voorwerpen en documenten tentoongesteld, die men anders nooit te zien krijgt. Aan de hand hiervan worden belangrijke gebeurtenissen en personen uit de canon van de Nederlandse en Friese geschiedenis belicht. Zo is er bijvoorbeeld een vitrine met het thema 'Opkomst van steden', waar o.a. een oorkonde uit 1427 ligt, een van de oudste archiefstuken van het HCL, waarin bevestigd wordt dat Leeuwarden stadsrechten heeft. Ook is er een vitrine gewijd aan de Eerste Wereldoorlog en aan Mata Hari, met onder andere een rapport uit haar middelbare schooltijd. Ook de kampioensschaal van voetbalclub Cambuur uit 2013 is in de schatkamer te zien. Verder onder meer een schilderij van de Wirdumerpoort, bijzondere stadsplattegronden en een 16e eeuwse loketkast.
De schatkamer is alleen op afspraak open voor rondleidingen van groepen. Bij sommige gelegenheden is de schatkamer vrij toegankelijk, zoals tijdens de kinderactiviteiten in de voorjaarsvakantie en tijdens het UIT-festival.


Wisselexposities


Fotoexpositie ‘Leeuwarden gezien door W.H. Kuipers’

Wiebren Hendrik Kuipers (1918-1988) was in de jaren vijftig van de vorige eeuw de eerste voorlichtingsambtenaar van de gemeente Leeuwarden. Mede uit hoofde van die functie heeft W. H. Kuipers (zijn voornamen werden eigenlijk nooit gebruikt) in de loop der jaren de stad vastgelegd op duizenden foto’s die een prachtig beeld geven van de gestage veranderingen in de jaren vijftig, zestig en zeventig. Hij was een begeesterd amateur in de goede zin van het woord. Een opleiding tot fotograaf heeft hij nooit gehad.

W.H. Kuipers, afdeling Voorlichting van de gemeente Leeuwarden, 1977 
W.H. Kuipers, afdeling Voorlichting van de gemeente Leeuwarden, 1977

Op de honderdste geboortedag van zijn vader (op 16 augustus 2018) droeg zoon Herry Kuipers de ongeveer twee duizend negatieven officieel over aan het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL). De collectie is een prachtige aanvulling op eerdere verzamelingen van W.H. Kuipers oud-collega’s Bas den Oudsten, Dick van der Heijde, Fenno Schoustra, Sjoerd Andringa, Piter Doele en Paul Janssen, die de afgelopen jaren aan het HCL zijn geschonken.
Deze fototentoonstelling toont een kleine selectie van Kuipers werk en kwam in samenwerking met zoon Herry tot stand. Van 25 oktober tot januari 2020 is de expositie te bekijken in het HCL (Groeneweg 1, tijdens de reguliere openingstijden).

750 beeld wh kuipers

Meer over W.H. Kuipers:
Met de aanstelling van Kuipers als voorlichter was de gemeente Leeuwarden zijn tijd vooruit, want overheidsvoorlichters waren er toen nog nauwelijks in Nederland. Hij deed dat werk parttime, de andere helft van zijn tijd was hij hoofdredacteur van het maandblad Leeuwarder Gemeenschap. Daarnaast was hij directeur van de gelijknamige stichting die activiteiten ontplooide om ‘een hechtere gemeenschap te smeden’. Kuipers begon zijn carrière als journalist in zijn geboortestad Sneek (bij de Nieuwe Sneeker Courant) en werkte na de oorlog bij Het Vrije Volk en de Leeuwarder Courant. Met zijn stichting zette hij zich meer dan full time in voor Leeuwarden. Zo organiseerde hij bijvoorbeeld dansavonden in De Beurs (om de jeugd van de straat te houden). Om zijn geschreven woorden in zijn blad, en in zijn werk als gemeentevoorlichter te illustreren, fotografeerde hij Leeuwarden.

Meer over deze fototentoonstelling op de website van Omrop Fryslân.

Terug

Archeologisch steunpunt

Vondsten van amateur-archeologen in vitrines Archeologisch Steunpunt

De beide vitrines in het archeologisch steunpunt zijn sinds begin juli 2016 gevuld met vondsten van leden van de werkgroep archeologie van de Leeuwarder Historische Vereniging Aed Levwerd.  Het merendeel van de vondsten is afkomstig uit de gemeente Leeuwarden.  De laatste jaren zijn met name in het uitbreidingplan De Zuidlanden veel vondsten gedaan, die dateren uit de periode rond het begin van de jaartelling. In het gebied bevinden zich veel terpen, waarvan er enkele professioneel zijn onderzocht. Door het vele grondwerk ten behoeve van huizenbouw en het graven van sloten konden vele losse vondsten worden gedaan.

Ook de grond die vrijkwam bij de bouw van het nieuwe winkelcentrum Zaailand en de aanleg van een parkeergarage aan het Nieuwstraatje bevatte veel mooie gebruiksvoorwerpen uit vroeger tijden.

In de ruime omgeving van Leeuwarden werden met behulp van de metaaldetector vele munten, mantelspelden, een scheepspasser, een schoengesp, een babyrammelaar en een zegelstempel aan de bodem onttrokken.

Een paar jaar geleden bracht Johannes de Groot zijn collectie bodemvondsten onder bij het Historische Centrum Leeuwarden. Een deel van zijn collectie, afkomstig van het Gouverneursplein in Leeuwarden, is in de vitrines te zien.

 Archeologie Haniakwartier vitrine Steunpunt

 
Verwachte exposities

  • DNA-kunstproject: presentatie op 14 februari, voor het HCL, permanent

  • Prinsentuin: opening op 20 mei, in de exporuimten van het HCL, tijdelijk

  • Verhaal van Leeuwarden: opening eind mei, in de exporuimten van het HCL, semipermanent

  • De War Room van Willem Lodewijk: opening 2 juni, in de schatkamer van het HCL, tijdelijk/tot begin december (alleen op aanvraag voor groepen, als onderdeel van rondleidingen en stadswandelingen en tijdens speciale gelegenheden)

    Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) is bezig met voorbereidingen voor de expositie ‘War Room van Stadhouder Willem Lodewijk, held uit Fryslân tijdens de Opstand’, die in de periode juni-december te zien zal zijn. De aanleiding hiervoor is dat het in 2020 vierhonderd jaar geleden is dat de Friese Vader des Vaderlands in Leeuwarden overleed. Op initiatief van Stichting Nassau en Friesland wordt daarom een herdenkingsjaar georganiseerd met diverse activiteiten.

    Als het over de Tachtigjarige Oorlog gaat, dan komt Fries stadhouder Willem Lodewijk (1560-1620) nauwelijks in de geschiedenisboeken voor. Zijn neef prins Maurits, zoon van Willem van Oranje, wordt daarentegen vaak genoemd. Want was hij niet degene die het onverslaanbaar geachte machtige Spaanse leger versloeg? Maar, prins Maurits werkte nauw samen met Willem Lodewijk. Zonder de innovatieve militaire tactieken van Us Heit uit Leeuwarden, hadden de Nederlandse opstandelingen nooit zo succesvol kunnen zijn. En had de geboorte van Nederland nooit plaats kunnen vinden. Vandaar dat Historisch Centrum Leeuwarden de Friese Vader des Vaderlands met een expositie in het zonnetje gaat zetten.

    Miniatuur belegering door Us Heit                                                     
    Publiekstrekker van de expositie wordt een diorama van het Beleg van Coevorden in 1592, dat onder aanvoering van Willem Lodewijk en Maurits plaatsvond. Bij deze Staatse overwinning waren de legerhervormingen van de Friese stadhouder van cruciaal belang. Het miniatuur slagveld zal uit maar liefst 350 kleine tinnen soldaatjes bestaan. Deze worden momenteel stuk voor stuk met de hand beschilderd door leden van Spellenvereniging UCP Leeuwarden.
    De mini-belegering zal bezoekers een beeld geven van de Staatse strijd tegen de Spanjaarden en de rol die de Friese stadhouder uit Leeuwarden daarin speelde. Hoe moet je een vestingstad belegeren? Welke wapens gebruik je? Wat is de functie van schansen en linies? Hoe transformeer je een ongeregeld zooitje huurlingen in een professioneel en doeltreffend leger?
    De miniaturen passen uitstekend bij het leven van Willem Lodewijk. Hij was een zoon van de broer van Willem van Oranje en werd opgevoed met het idee dat hij later legeraanvoerder zou worden. Net als andere adellijke jongetjes in de zestiende eeuw. Het van jongs af aan oefenen met wapens was toen heel normaal, evenals het spelen met tinnen soldaatjes, om zo militaire vaardigheden en strategieën te trainen.

    Vrijwilligers Spellenvereniging UCP Leeuwarden
    De miniatuur belegering wordt gemaakt door trouwe wargamers van UCP, onder aanvoering van Roland Visser en aangevuld met tafelbouwer Robin Somberg. Al vanaf oktober vorig jaar zijn de  vrijwilligers iedere vrijdag enthousiast bezig tijdens de clubavond in Buurthuis Rengerspark. Zij hopen in mei klaar te zijn met deze monsterklus.
    De UCP’ers hebben Mats Elzinga ingeschakeld voor advies over de uitrusting van Staatse en Spaanse soldaten. Elzinga heeft als illustrator meegewerkt aan diverse publicaties en aan de NTR tv-serie ‘Tachtig jaar oorlog’. Ook is hij medeoprichter van 80YW.org, een internationale organisatie met 600 leden die informatie delen over oorlogsvoering tijdens de Opstand.
    Het project wordt gesponsord door Warlord Games, de Britse ontwikkelaar van de miniaturen. En door Leeuwarder webwinkel Tabletopper, die de miniaturen aanlevert.

 

Exposities elders

Pier Pander Museum

Herdenking 100ste sterfjaar beeldhouwer Pier Pander (Drachten 1864 – Rome 1919)

Vrijdag 6 september is het 100 jaar geleden dat de Friese beeldhouwer Pier Pander op 55-jarige leeftijd stierf. Het Pier Pander Museum zal dan ook vanzelfsprekend stilstaan bij de sterfdag van Pander. Daarnaast is er tot eind september de vernieuwde tentoonstelling te zien over het zijn leven en werk.
Ook Museum Dr8888 besteedt aandacht aan het 100ste sterfjaar van Pander met de tentoonstelling Beeldlust. Die tentoonstelling is te zien tot eind oktober.

UITNODIGING

Pier Pander, zoon van een Friese schipper, groeide uit tot een van de beroemdste Nederlandse kunstenaars van zijn tijd.
Hij leeft en werkt het grootste deel van zijn leven in Rome, maar brengt zomers vaak een bezoek aan Nederland.
Men spreekt liefkozend van ‘onze Pier in Rome’.

Pier Pander wordt op 20 juni 1864 op het scheepje van zijn ouders in Drachten geboren. Al op jonge leeftijd wordt zijn talent ontdekt.
Met de hulp van weldoeners kan Pier naar school in Amsterdam en later verder studeren aan de kunstacademie in Parijs. Op 21-jarige leeftijd wint hij de prestigieuze Prix de Rome voor de beeldhouwkunst.
Een ernstige ziekte maakt hem aan het begin van zijn carrière invalide. Ondanks zijn ziekte wordt hij een succesvol  beeldhouwer. Pander krijgt veel opdrachten voor het maken van portretten, onder meer van leden van het koninklijk huis.
Het portret van koningin Wilhelmina op de gulden is van zijn hand.

In 1919 sterft Pier Pander aan de gevolgen van tuberculose. Na zijn dood laat hij zijn ateliercollectie na aan de gemeente Leeuwarden.
In 1924 wordt zijn levenswerk, een beeldengroep van vijf grote marmeren beelden in een tempel, geopend in de Prinsentuin. Het staat symbool voor Panders persoonlijke visie op kunst.
In 1954 wordt, ook in de Prinsentuin, het Pier Pander Museum gerealiseerd.

De herdenking vindt plaats om 14.00 uur in het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL). Vanaf 13.45 uur inloop.

 

Tentoonstelling met werk van Pier Pander vanaf 30 juli te zien in Museum Dr8888

Persbericht 16 juli 2019

Op dinsdag 30 juli gaat de derde en tevens laatste deeltentoonstelling Beeldlust van start in Museum Dr8888. De deeltentoonstelling, die uitmaakt van de grotere tentoonstelling Iconen van het Noorden, is gewijd aan het werk van kunstenaar Pier Pander. In 2019 is het 100 jaar geleden dat hij in Rome is overleden. Pier Pander, geboren in Drachten, was een beeldhouwer in de klassieke traditie die net als Laurens Alma Tadema tot de top van zijn tijd behoorde. De tentoonstelling is t/m 3 november 2019 te zien.

Pier Pander: Studie voor 'Herder', ca. 1908, in gips. Collectie Museum Dr8888
Pier Pander: Studie voor 'Herder', ca. 1908, in gips. Collectie Museum Dr8888

Pier Pander
Pier Pander portretteerde vele bekende personen van zijn tijd. Zo maakte hij de afbeelding van de jonge koningin Wilhelmina op de Nederlandse munten die geslagen werden tussen 1898 en 1910. Pander had intensieve contacten met de politieke en culturele elite, waaronder veel journalisten, schrijvers en kunstenaars. Velen werden door hem in hun werk beïnvloed. Zo wijdt de Nederlandse dichter Louis Couperus een aantal sonnetten aan zijn beeldhouwwerk.

De tentoonstelling
Honderd jaar na zijn overlijden is er hernieuwde aandacht voor kunstenaar Pier Pander (1864-1919). Uiteraard in zijn geboorteplaats Drachten, op de wisseltentoonstelling Beeldlust als onderdeel van de grote expositie Iconen van het Noorden en in Leeuwarden, waar het Pier Pandermuseum en de Pier Pandertempel nieuw ingericht zijn. In Drachten is er aandacht voor zijn beeldhouwkunst met o.a. marmeren beelden en reliëfs van gips, maar ook de muntstukken met de afbeeldingen van koningin Wilhelmina zijn op de tentoonstelling te zien.

De tentoonstelling Beeldlust  is t/m 3 november 2019 in Museum Dr8888 te zien.

Terug