Exposities HCL


het verhaal van Leeuwarden
| portrettengalerij | schatkamer | wisselexposities | archeologisch steunpunt | verwachte exposities | exposities elders 

Het verhaal van Leeuwarden

Met deze historische presentatie kunt u kennismaken met duizend jaar geschiedenis van de stad Leeuwarden. Dat kan op verschillende manieren. De multitouchtabel biedt u een interactieve kaart van Leeuwarden. Aan de wanden en in de vitrines en de lades treft u een groot aantal schilderijen, archiefstukken en andere voorwerpen aan, die een chronologisch verhaal vertellen van grote en kleinere gebeurtenissen die de identiteit van het tegenwoordige Leeuwarden hebben bepaald. Maar ook zonder systematische kennisname van het verhaal van Leeuwarden, valt er voldoende te genieten. Een vluchtige blik op het mooie of curieuze materiaal zal al een indruk achterlaten van iets kostbaars, de moeite van een volgend bezoek meer dan waard. Download hier de tweetalige flyer (Ned./Eng.) met betrekking tot 'Het Verhaal van Leeuwarden'.

De interactieve kaart van Leeuwarden, als nieuw onderdeel van de permanente expositie 'Het Verhaal van Leeuwarden'.
De interactieve kaart van Leeuwarden, als nieuw onderdeel van de permanente expositie 'Het Verhaal van Leeuwarden'.

 Het Verhaal van Leeuwarden is opgezet voor een uiteenlopend publiek. Een paar tips voor een vruchtbare gang door de presentatie vindt u hieronder.

1. Leeuwarden op de kaart
De grote multitouchtafel in het midden van de ruimte toont Leeuwarden op de kaart. Ontdek hier meer over de vele bijzondere plekken in de stad aan de hand van filmpjes, foto's, teksten, oude stads­plattegronden, tekeningen en prenten.

2. Wanden en vitrines: de getuigen van het verleden
Aan de wanden en in de vitrines vertellen de schilderijen, tekeningen, boeken, archiefstukken en andere historischevoorwerpen alle hun verhaal van de Leeuwarder geschiedenis. Bij elk object helpt een tekstbordje met titel en datering u bij uw eerste oriëntatie op weg. Zo kunt u het Leeuwarder verleden op zich laten inwerken.

Als u meer wilt weten, kunt u in de negen tekstboekjes terecht die verspreid over de tentoonstelling op de vitrines zijn bevestigd. Deze bladerboekjes bevatten elk een algemene inleiding bij de betreffende periode, en nadere toelichtingen op de tentoongestelde objecten. Alles bijeen tekent zich in deze teksten een kroniek af van de hele Leeuwarder stadsgeschiedenis.

Maar in deze kroniek zijn ook enkele terugkerende thema's verwerkt. Zo wordt het gemeenschapsgevoel in de stad door de eeuwen heen gevolgd, zoals dat bijvoorbeeld naar voren komt in de veranderende manier waarop wetsovertreders werden gestraft. Maar ook tekent de maatschappelijke betrokkenheid zich af in de verhouding tussen de bevolking en haar machthebbers en in de symbolen van de stedelijke trots. Een ander hoofdthema vormen de relaties van Leeuwarden met de verre en met de nabije buitenwereld. Met name wordt de verhouding tot het gewest Friesland belicht, waarbinnen de stad altijd een (zeer) bijzondere positie ingenomen heeft.

3. Verdieping
Vanuit de bladerboekjes wordt op een aantal plaatsen verwezen naar een beeldscherm, of naar een van de 27 laden. Deze verwijzingen zijn interessant voor bezoekers die nog weer wat dieper de Leeuwarder geschiedenis in willen duiken.

Het eerste beeldscherm (links om de hoek) geeft u een goede introductie op het Verhaal van Leeuwarden. De twee volgende beeldschermen vertonen - in een continue voorstelling - filmpjes waarin met moderne virtuele technieken locaties uit het Leeuwarder verleden worden verbeeld. Het eerste - ruim zeven minuten durende - filmpje betreft het kloostercomplex van de Dominicanen, met de bijbehorende ‘Grote' kerk, dat voor de jaren 1300 en 1575 van binnen en van buiten is gereconstrueerd. Het tweede filmpje vertelt in zes minuten het verhaal van een marktdag in 1680, op het centrale stadsplein de Brol. Op het laatste beeldscherm kunt u kiezen uit een paar authentieke filmfragmenten van bijzondere historische evenementen in de stad, zoals de aankomst van de Elfstedentocht van 1941 en de val de spits van de Bonifatiustoren in 1976. Ook wordt een passage vertoond uit een vlak na de Bevrijding in april 1945 nagespeelde scène van de Luisterpost, over het afluisteren door het Verzet van de Duitse bezetter in het Burmaniahuis.

Wie de lades opent stuit telkens op een nieuwe schat. Aan de hand van (meestal) originele archiefstukken wordt hier steeds een belangrijke of typerende historische gebeurtenis of ontwikkeling in de stad thematisch nader uitgediept. Het is de bedoeling dat u na raadpleging zo'n lade zorgvuldig weer sluit.

Zie hier voor een korte samenvatting van Het Verhaal van Leeuwarden.

Portrettengalerij

Mata Hari, Saskia van Uylenburgh, sir Lawrence Alma Tadema, Geert Mak en Jan Jaap van der Wal maken deel uit van de om en nabij vijftig (wereld)beroemde en bekende Leeuwarders uit heden en verleden die zijn vereeuwigd in een meterslange portretten­ galerij. Een digitale presentatie aan de wand vertelt het levensverhaal van deze Leeuwarders. Aanvullingen en suggesties zijn welkom, bijvoorbeeld via de computer in de tentoonstellingsruimte of via de facebookpagina Leeuwarder Portrettengalerij.

Schatkamer

De ondergrondse Schatkamer van het HCL is in 2009 officiëel geopend door Geert Mak. Dit showdepot, dat vooral voor het onderwijs bedoeld is, is ingericht door Tinker Imagineers uit Utrecht, experts in museale concepten. In februari 2015 werd na maanden van herinrichting de vernieuwde schatkamer weer geopend voor het publiek. Er zijn opmerkelijke voorwerpen en documenten tentoongesteld, die men anders nooit te zien krijgt. Aan de hand hiervan worden belangrijke gebeurtenissen en personen uit de canon van de Nederlandse en Friese geschiedenis belicht. Zo is er bijvoorbeeld een vitrine met het thema 'Opkomst van steden', waar o.a. een oorkonde uit 1427 ligt, een van de oudste archiefstuken van het HCL, waarin bevestigd wordt dat Leeuwarden stadsrechten heeft. Ook is er een vitrine gewijd aan de Eerste Wereldoorlog en aan Mata Hari, met onder andere een rapport uit haar middelbare schooltijd. Ook de kampioensschaal van voetbalclub Cambuur uit 2013 is in de schatkamer te zien. Verder onder meer een schilderij van de Wirdumerpoort, bijzondere stadsplattegronden en een 16e eeuwse loketkast.
De schatkamer is alleen op afspraak open voor rondleidingen van groepen. Bij sommige gelegenheden is de schatkamer vrij toegankelijk, zoals tijdens de kinderactiviteiten in de voorjaarsvakantie en tijdens het UIT-festival.


Wisselexposities


Expositie Piet de Vries, in byldhouwend arsjitekt

De Stichting Piet de Vries staat vanaf 16 juni stil bij het overlijden van architect Piet de Vries (1897-1992) met een boek en twee tentoonstellingen. Ook het huis aan de Druifstreek in Leeuwarden, waar hij woonde en werkte, krijgt de officiële status 'Piet de Vries Huis'

Bekijk hieronder het filmpje dat Omrop Fryslân op 3 juni jongstleden over het item uitzond:

In 2017 is het 25 jaar geleden dat de architect Piet de Vries (Oostvoorne 1897 -  Bergen 1992) overleed. Voor de Stichting Piet de Vries is dat aanleiding om in dit jaar twee tentoonstellingen te organiseren en een boek uit te geven met een overzicht van het complete oeuvre.
De plaatsen waar de tentoonstellingen te zien zijn is het Historisch Centrum (HCL), Tresoar en in het Piet de Vries huis aan de Druifstreek, allen te Leeuwarden.

In het HCL worden de schooljaren van Piet de Vries in Fryslân toegelicht, alsmede zijn Amsterdamse tijd, de periode waarin hij werkervaring opdeed. Na de start van zijn eigen bureau in Minnertsga in 1922 werkte hij onder invloed van het decoratieve baksteenexpressionisme van de ‘Amsterdamse School’. Een voorbeeld daarvan is het eigen, zakelijke expressionistische, woonhuis en atelier aan de Druifstreek in Leeuwarden.
 
In Tresoar wordt de periode getoond van de traditionele vormentaal van de gemeentehuizen van Burgum (Tytsjerksteradiel) en Raerd (Rauwerderhem) in het einde van de jaren dertig. Na die periode zou een sobere, zakelijke aanpak de overhand krijgen. Piet de Vries bereikte als architect zijn hoogtepunt met het ontwerp van het modernistische ‘J.L. Hooglandgemaal’ te Stavoren.
 
Voor de tentoonstellingen 'Piet de Vries in byldhouwend arsjitekt’  is uitvoerig onderzoek gedaan naar de verschillende aspecten van het leven van architect Piet de Vries. In 1927 was hij nauw betrokken bij de oprichting van Kunstkring ‘De Branding’ (samen met Johannes Elsinga en Thijs Rinsema). Als architect bouwde hij decors voor feesten ter gelegenheid van het 500-jarig bestaan van de stad Leeuwarden (in de Prinsentuin), de Landdag van de Friesche Agrarische Bond, het stuk ‘Fryske Tsjerne’, de inrichting van de tentoonstelling ‘Friesche Dagen 1946’ en voor de verschillende decorstukken van het gezelschap het It Nij-Frysk Toaniel.
 
Daarnaast jureerde hij jarenlang de door de Friesche Bouwkring georganiseerde (studie) prijsvragen en was hij 34 jaar lid van de twee Friese Schoonheidscommissie (nu genoemd: ‘Hûs en Hiem’).

In Tresoar en het Historisch Centrum Leeuwarden zijn vanaf 16 juni twee tentoonstellingen over Piet de Vries te zien. Met ingang van genoemde datum is eveneens het boek Piet de vries, een beeldhouwend architect, geschreven door Rienk Terpstra verkrijgbaar. Het boek werd eveneens op vrijdagmiddag 16 juni aangeboden aan zijn zoon ir. Hans de Vries.

 

Expositie 'De Leeuwarder seventies van Paul Janssen'

Vanaf 23 maart tot eind augustus wordt u in de expositieruimten van het HCL terugevoerd naar de ‘roaring Liwwadder seventies’. Generaties kwamen in deze jaren met elkaar in botsing, ook in Leeuwarden. Fotograaf Paul Janssen legde het vast, enthousiast en betrokken.

Paul Janssen (1946) vestigde zich eind jaren zestig als zelfstandig fotograaf in zijn woonplaats Leeuwarden. De ‘seventies’ in zijn stad legde hij vast in tienduizenden beelden. Van december 1979 tot 2006 werkte hij als fotograaf voor de Leeuwarder Courant. Hij overleed op 22 maart 2009.

Herman Brood trad op dinsdag 22 augustus 1978 op in de Leeuwarder Prinsentuin voor een 6.000-koppig publiek. Paul Janssen maakte o.a. deze iconische foto.
Herman Brood trad op dinsdag 22 augustus 1978 op in de Leeuwarder Prinsentuin voor een 6.000-koppig publiek. Paul Janssen maakte o.a. deze iconische foto.

Wim de Vries trok als reclameman en fotograaf veel met Janssen op. In zijn jonge uitgeverij 'Het Nieuwe Kanaal' bracht De Vries een selectie uit Janssens foto’s bijeen in het fotoboek Leeuwarden in de jaren zeventig, door de ogen van Paul Janssen. Het eerste exeplaar werd woensdag 22 maart, bij de start van een expositie in het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL), aangeboden aan Pauls' weduwe Geartsje.

Het 128 pagina's tellende boek Leeuwarden in de jaren zeventig, in beeld gebracht door Paul Janssen is voor € 22,50 te koop bij o.a. de winkel van het HCL.

Zie voor meer informatie over het boek en de expositie de bijdrage van Wiebe Pennewaard in de Leeuwarder Courant van 20 maart jongstleden en de boekbespreking van Bauke Boersma in het Friesch Dagblad van 22 maart 2017.

Ook Omrop Fryslân besteedde in het programma Hjoed van 21 maart j.l. (vanaf het punt 18:14 min.) aandacht aan de fotografische nalatenschap van Paul Janssen.

Archeologisch steunpunt

Vondsten van amateur-archeologen in vitrines Archeologisch Steunpunt

De beide vitrines in het archeologisch steunpunt zijn sinds begin juli 2016 gevuld met vondsten van leden van de werkgroep archeologie van de Leeuwarder Historische Vereniging Aed Levwerd.  Het merendeel van de vondsten is afkomstig uit de gemeente Leeuwarden.  De laatste jaren zijn met name in het uitbreidingplan De Zuidlanden veel vondsten gedaan, die dateren uit de periode rond het begin van de jaartelling. In het gebied bevinden zich veel terpen, waarvan er enkele professioneel zijn onderzocht. Door het vele grondwerk ten behoeve van huizenbouw en het graven van sloten konden vele losse vondsten worden gedaan.

Ook de grond die vrijkwam bij de bouw van het nieuwe winkelcentrum Zaailand en de aanleg van een parkeergarage aan het Nieuwstraatje bevatte veel mooie gebruiksvoorwerpen uit vroeger tijden.

In de ruime omgeving van Leeuwarden werden met behulp van de metaaldetector vele munten, mantelspelden, een scheepspasser, een schoengesp, een babyrammelaar en een zegelstempel aan de bodem onttrokken.

Een paar jaar geleden bracht Johannes de Groot zijn collectie bodemvondsten onder bij het Historische Centrum Leeuwarden. Een deel van zijn collectie, afkomstig van het Gouverneursplein in Leeuwarden, is in de vitrines te zien.

 Archeologie Haniakwartier vitrine Steunpunt

 
Verwachte exposities

LIWWADDERS!
Our present, past and future. What’s yours?

30 maart – 28 oktober 2018
7 dagen per week / ma-vr 11.00-17.00 uur / za-zo 13.00-17.00 uur

Lân fan taal - Liwwadderslogo

Expositie

In Leeuwarden wordt naast het Fries - en vele andere talen - ook het stadsdialect Liwwadders gesproken. Het is meteen de naam van het drijvende paviljoen dat in 2018 aan de rand van de Prinsentuin in de stadsgracht komt te liggen. De subtitel Our past, present and future. What’s yours? geeft aan waar het in het paviljoen om draait: de identiteit van (de gemeente) Leeuwarden en haar bewoners.  In het paviljoen komen verhalen van Liwwadders uit heden, verleden en toekomst samen. Komst eefe sien?

Verleden
In de expositie ga je op reis door de tijd en leer je Liwwadders van vroeger kennen. Een terpbewoner uit de eerste eeuw bijvoorbeeld, of burgemeester Adje Lamberts die in 1580 de Spanjaarden uit Leeuwarden verjoeg en natuurlijk Saskia Uylenburgh, de vrouw van de wereldberoemde schilder Rembrandt van Rijn Hoe klonk hun taal? Wat hield hen bezig? Hoe zag hun omgeving eruit?

Heden
Ook Liwwadders van nu vertellen over hun ‘DNA’. Wat verbindt hen met de stad? En wat hebben zij in hun buisje gestopt? Het buisje dat verwerkt wordt in het grote DNA-kunstwerk van kunstenaars Hein de Graaf en Joop Swart in het Stadskantoor op het Oldehoofsterkerkhof.

Toekomst
Tenslotte wordt er gedroomd over de stad in de toekomst. Hoe ziet Leeuwarden er over 50 jaar uit? Hoe wonen we dan? Rijden we in zelf bestuurbare auto’s? Gaan we dan anders om met fossiele brandstoffen en groene energie? Wonen er meer Liwwadders in de stad of juist minder?

Liwwadders is een expositie van Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) tijdens  Leeuwarden-Fryslân 2018 Culturele Hoofdstad van Europa. Liwwadders werkt nauw samen met DNALWD2018 en is onderdeel van het provinciale project Lân fan Taal, dat rondom het HCL een talentuin inricht waarin diverse partners exposities en activiteiten rondom taal organiseren.

logo-hcllogo Lân fan taallogo dna Leeuwarden

Exposities elders

Pier Pander Museum

DE ONSCHULD VOORBIJ
Mata Hari re-photographed

Tentoonstelling Tjibbe Hooghiemstra in het Pier Pander Museum te Leeuwarden

Tentoonstellingsaffiche 'De onschuld voorbij' - Pier Pander Museum

Honderd jaar na haar dood vormt Mata Hari dit jaar de aanleiding voor een bijzondere tentoonstelling in het Pier Pander Museum te Leeuwarden. In de jaarlijks wisselende zomertentoonstelling toont kunstenaar Tjibbe Hooghiemstra ‘recente’ foto’s van Mata Hari. Het contrast tussen de zinnelijke wereld van Mata Hari en de verheven wereld van haar tijdgenoot Pier Pander belooft een spannende confrontatie op te leveren.

1905. In Rome werkt de Friese beeldhouwer Pier Pander (1864-1919) aan zijn beeld ‘De Dageraad/Aurora’. Het moet een timpaan worden boven de ingang van zijn eigen beeldentempel. De afgebeelde naakte jongedame gehuld in een sluier stelt Aurora de godin van de dageraad voor. Ze staat symbool voor de morgen en het licht dat opkomt en verlicht. Gemaakt in de van Pander bekende realistische ‘tere’ stijl in wit gips en licht marmer. Een vergeestelijkte wereld vol onschuld en verheven symboliek.

Op datzelfde moment verzorgt de in Leeuwarden geboren Margaretha Zelle (1876-1917) in Parijs haar eerste optredens als de exotische danseres Mata Hari. Ze laat in 1905 een prentbriefkaart maken ter promotie van haar oosterse sluierdans. De weinig verhullende foto laat een bijna naakte vrouw zien in een uitdagende, verleidelijke pose.

2015 en 2016. De kunstenaar Tjibbe Hooghiemstra maakt hedendaagse foto’s van Mata Hari, uitsluitend gefotografeerd met behulp van de prentbriefkaart uit 1905. Met gebruik van de camera heeft Hooghiemstra een nieuwe serie beelden gemaakt die verschillende facetten van Mata Hari laten zien. Er zijn foto’s die haar als een erotische danseres, een waanzinnige of een schuldige in oorlogstijd tonen. Deze schuldigheid is voor Hooghiemstra de aanleiding voor de grote serie beelden geweest. De foto’s willen een tegenhanger vormen van het nog altijd heersende idee van haar vermeende onschuld. Ze lopen uiteen van indringende zwart-wit portretfoto’s, via veelkleurige abstracte sprookjesachtige beelden tot verleidelijke sensuele foto’s. Direct en zonder tussenkomst van bewerkingsprogramma’s geprint.

Bij de tentoonstelling verschijnt een fotoboek, uitgegeven bij Bornmeer.

De tentoonstelling ‘De onschuld voorbij – Mata Hari re-photographed’ door Tjibbe Hooghiemstra, is van 3 juni t/m 1 oktober 2017 te zien in het Pier Pander Museum te Leeuwarden.

'DE ONSCHULD VOORBIJ' Mata Hari re-photographed. Foto: John Stoel
'DE ONSCHULD VOORBIJ' Mata Hari re-photographed. Foto: John Stoel

TJIBBE HOOGHIEMSTRA
Tjibbe Hooghiemstra (Tytsjerk, 1957) volgde zijn opleidingen aan Academie Minerva in Groningen (BA) en Sint-Lucas Academie in Gent (MA).
Wereldwijd wordt zijn werk geëxposeerd in galeries van New York tot Tokyo.
In Nederland is zijn werk vertegenwoordigd in onder meer de collecties van het Stedelijk Museum Amsterdam, het Rijksmuseum Amsterdam, het Teylers Museum in Haarlem, het Fries Museum in Leeuwarden en Museum Belvédère in Oranjewoud. 

PIER PANDER MUSEUM
Prinsentuin 1B, 8911 DE Leeuwarden
Open: 3 juni t/m 1 oktober, zaterdag en zondag van 13.00 – 17.00 uur.

Meer activiteiten in het kader van de honderdse sterfdag van Mata Hari:

Mata Hari, de mythe en het meisje

Lees/bekijk ook:

Terug