Over het HCL


organisatie
| dienstverlening | exposities | historische evenementen | winkel | acquisitie | archieven | bibliotheek en beeldverzameling

Erfgoedcentrum voor Leeuwarden
Het Historisch Centrum Leeuwarden (HCL) is het informatie- en activiteitencentrum voor de geschiedenis van Leeuwarden en omgeving. Duizenden strekkende meters aan historische documenten, vanaf de Middeleeuwen tot heden, worden hier bewaard en toegankelijk gemaakt. Iedereen die iets wil weten over de geschiedenis van Leeuwarden of de vroegere bewoners, kan hiervoor terecht bij het HCL. Deskundige medewerkers helpen de bezoekers bij hun speurtocht in de archieven, bevolkingsregisters, foto’s, bouwtekeningen, kranten en vele andere bronnen.

Exterieur van het Historisch Centrum Leeuwarden aan de Groeneweg.
Exterieur van het Historisch Centrum Leeuwarden aan de Groeneweg.

Het HCL heeft zich de laatste decennia ontwikkeld tot hét centrum voor het Leeuwarder historische erfgoed. Het takenpakket is in 2005 uitgebreid met het beheer van de omvangrijke kunstcollectie van de gemeente Leeuwarden en vanaf 1 januari 2007 met het beheer van het Pier Pander Museum en de Pier Pander Tempel, beiden in de Prinsentuin gelegen. Sinds 2010 is de Oldehove-toren in beheer bij het HCL en museaal ingericht.  Het HCL spant zich ook geregeld in voor het behoud van het stadsdialect het Liwwadders.

Organisatie
Het HCL is in 2001 voortgekomen uit het voormalige Gemeentearchief van Leeuwarden (het oudste stadsarchief van Nederland!). Oorspronkelijk was dit de wettelijke bewaarplaats voor de archieven van het stadsbestuur. In de loop der tijd kwamen er ook archieven van gemeentelijke instellingen, kerken, bedrijven en particulieren bij het Gemeentearchief terecht. Zo heeft de archiefbewaarplaats zich langzamerhand ontwikkeld tot een historisch informatiecentrum.

Het HCL vormt sinds 2015 met het zogenaamde semi-statisch archief in het stadskantoor één sector, die rechtstreeks onder de gemeentesecretaris valt. De sector telt ongeveer twintig medewerkers (en ca. zestig vrijwilligers), verdeeld in twee teams: Historische Informatie (de frontoffice) en Behouden & Bewerken (de backoffice).

Tot de taken van het team Historische Informatie behoren met name de dienstverlening in de publieksruimten, exposities organiseren, publicaties verzorgen, educatieve activiteiten, de website onderhouden, receptietaken. Coördinator is Klaas Zandberg.

De taken van het team Behouden & Bewerken bestaan onder meer uit toegankelijk maken van de collecties van archieven, bibliotheek en beeldverzameling, digitalisering, het beheer van collecties en gebouwen, acquisitie, kunstbeheer. Coördinator is Wim van Driel.

Sectormanager/directeur is Geart de Vries. De wettelijke functie van gemeentearchivaris wordt vervuld door Rienk Jonker.

Het informatiecentrum van het HCL. Google Streetview, 2014.Het informatiecentrum van het HCL. Google Streetview, 2014.

Dienstverlening
Het HCL ontvangt enkele duizenden bezoekers per jaar in het informatiecentrum. Veel mensen doen huizenonderzoek of komen hun stamboom uitpluizen. Bezoekers die beroepshalve langskomen zijn bijvoorbeeld makelaars, journalisten, milieukundigen, juristen, docenten en ambtenaren. De media doen vaak een beroep op het HCL om stof te leveren voor documentaires en artikelen. Ook scholieren en studenten maken dankbaar gebruik van het HCL. Zij vinden hier materiaal voor werkstukken en kunnen meedraaien in educatieve projecten, die het HCL samen met onderwijsinstellingen organiseert. Op verzoek verrichten de medewerkers onderzoek voor anderen, tegen de geldende tarieven.

De in 2014 vernieuwde permanente expositie 'Het Verhaal van Leeuwarden'. Foto: Google Streetview, 2014
De in 2014 vernieuwde permanente expositie 'Het Verhaal van Leeuwarden'. Foto: Google Streetview, 2014

Exposities
Het HCL houdt naast de vaste expositie 'Het Verhaal van Leeuwarden' doorlopend wisselende exposities in eigen huis, over onderwerpen die met Leeuwarden te maken hebben. De stad kent zo’n rijke geschiedenis, dat het aantal thema’s onuitputtelijk is. De exposities zijn zowel boeiend voor de Leeuwarders zelf, omdat zij het verleden van hun eigen omgeving tot leven gebracht zien, als voor cultuurtoeristen. Er komen dan ook duizenden bezoekers per jaar op af. Op de vide van het informatiecentrum is het Archeologisch Steunpunt gevestigd, een grotendeels vaste presentatie over de oudere geschiedenis van Leeuwarden. De ondergrondse schatkamer (een showdepot met topstukken) is alleen voor groepen op afspraak toegankelijk. Af en toe leent het HCL historische stukken uit voor een expositie elders.

Klik hier voor informatie over de aktuele wiselexpositie

In 2013 werd een VIP-night georganiseerd in het kader van het crowdfundingsproject 'Leeuwarden in 3D'. Foto: Hester Postma.
In 2013 werd een VIP-night georganiseerd in het kader van het crowdfundingsproject 'Leeuwarden in 3D'. Foto: Hester Postma.

Historische evenementen
Vaak in samenwerking met aanverwante instellingen organiseert het HCL diverse historische evenementen, zoals de jaarlijkse Open Monumentendag, stadswandelingen, cursussen en lezingen. Ook worden wel rondleidingen gehouden in het HCL.

De winkel van het HCL. Google Streetview, 2014
De winkel van het HCL. Google Streetview, 2014

Winkel
In de winkel van het HCL zijn publicaties over Leeuwarden te koop. Meestal geschreven door de vele amateur- en beroepshistorici die onderzoek hebben gedaan in de bronnen, maar ook door de eigen medewerkers van het HCL. Het kunnen kloeke geschiedenisboeken zijn, maar ook brochures over monumenten, artikelen over archeologie of een jubileumboek over de tennisclub. En u vindt er biografieën over Escher en Mata Hari, die in Leeuwarden geboren zijn. In de winkel zijn ook oude prentbriefkaarten te koop en reproducties van stadsplattegronden.

Acquisitie
Het Historisch Centrum Leeuwarden houdt toezicht op dynamische archieven die nog op het stadskantoor berusten en adviseert de gemeentelijke diensten over beheer, selectie en vernietiging. Het HCL streeft naar een zo breed mogelijk beeld van de geschiedenis van Leeuwarden. Behalve van de overheid, verzamelt het HCL ook archieven van verenigingen en particulieren. Iedereen kan zijn archief, collectie of oude foto hier ter bewaring aanbieden. Lees hier meer over de overdracht van particuliere archieven.

Wat bewaart het HCL?

Archieven
Waar komen de archieven in het Historisch Centrum Leeuwarden vandaan? Het HCL is ontstaan uit het voormalige Gemeentearchief van Leeuwarden, oorspronkelijk de wettelijke bewaarplaats van de archieven van het Leeuwarder stadsbestuur. De oudste oorkonde dateert uit de 13e eeuw. Nieuwere archieven zijn bijvoorbeeld de bevolkingsregisters uit de 19e en 20e eeuw. In de loop der tijd kwamen ook de archieven van gemeentelijke instellingen zoals scholen en de politie, bij het Gemeentearchief terecht. Ook kerken gaven hun archieven in bewaring, evenals de buurgemeente Leeuwarderadeel. Verder zijn archieven verzameld van bedrijven, families en verenigingen. Zo ontwikkelde de archiefbewaarplaats zich tot een historisch informatiecentrum. Het HCL beschikt nu over 3000 strekkende meter archieven van ruim 250 verschillende instanties en particulieren.

Bibliotheek, beeldverzameling, filmcollectie
Behalve in archiefstukken, is de geschiedenis van Leeuwarden door de eeuwen heen vastgelegd in allerlei publicaties en afbeeldingen. Deze zijn ondergebracht in de bibliotheek en de beeldverzameling van het HCL. De bibliotheek bevat duizenden boeken en tijdschriften, drukwerk en de complete Leeuwarder Courant vanaf 1752. De beeldverzameling bestaat onder meer uit honderdduizenden foto’s, negatieven, bouwtekeningen, prenten en plattegronden van de stad.Ook is er een kleine filmcollectie.

Terug