Persbericht

Leeuwarden, 13 juli 2016

Terpen geven ons een kijkje in de geschiedenis van Friesland. Deze door mensen gemaakte woonheuvels beschermden de Friezen jarenlang tegen de onberekenbare Noordzee. De eerste terpen werden opgeworpen rond 600 v. Chr. en tot het jaar 1000 n. Chr. werden ze steeds hoger en breder. De tentoonstelling laat zien hoe de geschiedenis laag na laag ligt opgestapeld. Van prehistorische potten en middeleeuwse kralen tot een Romeinse soldatenschoen. Blikvanger is een beeldje van de Romeinse oorlogsgod Mars.

Niet alleen de voorwerpen vertellen een verhaal over de Friese geschiedenis. Ook de verschillende grondlagen waaruit de terpen zijn opgebouwd geven een kijk op vroegere tijden en hoe deze in de bodem zijn bewaard.

1.	De terp van Hegebeintum. Beeld: Ron ter Burg / Buiten-Beeld
De terp van Hegebeintum. Beeld: Ron ter Burg / Buiten-Beeld
 
Vaste opstelling
De tentoonstellingszaal behoort tot de vaste opstelling in het museum en zal voor langere tijd blijven staan. De invulling wisselt, er wordt steeds een andere terp uitgelicht. Het eerste gebied dat centraal staat is het terpendorp Dronryp. In de terpen rond dit dorp zijn veel vondsten gedaan uit de Romeinse tijd. Een van de topstukken is het Romeinse godenbeeldje van de oorlogsgod Mars.

Moderne vondsten
De terpvondsten die nu zo bijzonder zijn, waren vroeger gebruiksvoorwerpen die meestal per ongeluk in de grond terecht zijn gekomen. Ook nu komen er vondsten bovenop de terp terecht, die later archeologie worden. Om dit te laten zien hebben kinderen van de basisschool Sint Radbodus in Dronryp een moderne terpvondst gezocht. Ook deze is te zien in de tentoonstelling.

De tentoonstelling De Terp is vanaf 14 juli te zien in het Fries Museum in Leeuwarden.

Terug

Verslag van de op 27 juni 2015 georganiseerde open dag rondom de archeologische opgravingssite ten oosten van de wijk Blitsaerd

In de maand juni is door archeologen van de Rijksuniversiteit Groningen onderzoek uitgevoerd bij een terp ten oosten van de wijk Blitsaerd. Op het door de gemeente Leeuwarden voor onderzoek beschikbaar gestelde terrein is een deel van een terp uit de ijzertijd/romeinse tijd opgegraven.

Open dag archelogische opgravingssite bij Blitsaerd op 27 juni 2015. Foto: Mariëlle Kenemans
Open dag archelogische opgravingssite bij Blitsaerd op 27 juni 2015. Foto: Mariëlle Kenemans

Op zaterdag 27 juni  j.l. organiseerden de archeologen  een druk bezochte open dag voor het publiek. Archeoloog Marco Bakker liet zien dat er al vanaf de midden IJzertijd (3e eeuw v. Chr.) gewoond is op het veen.  Men ontwaterde dat door greppels te graven, waardoor het droog werd en er op gewoond en geakkerd kon worden. Het ging daardoor echter ook inklinken tot onder de zeespiegel en na ongeveer een eeuw kregen de bewoners natte voeten en vertrokken weer. Door overstromingen werd een laagje klei op het veen afgezet en daar kwamen in de late ijzertijd en Romeinse tijd nieuwe bewoners een terp op aanleggen om er te kunnen wonen.
De bewoningssporen en vondsten uit de midden ijzertijd en Romeinse tijd die op de open dag getoond werden waren onder andere greppels, kuilen, een waterput met daarin een flink aantal hele potten alsook  een vlechtwerkwand van een huis en een bronzen armring.  
Een fotoimpressie van de open dag en de vondsten is te vinden op Facebook via https://www.facebook.com/archeologieinleeuwarden.

Terug


(Media)nieuws inzake archeologische opgravingen en vondsten

Overige berichten

Nieuwe aanwinst Archeologisch  Steunpunt

Bericht 28 september 2016

Het Archeologisch Steunpunt in het HCL krijgt binnenkort een nieuwe aanwinst.  Aan ARRE Remaining History is namelijk opdracht gegeven om een maquette te maken. Het gaat om een schaalmodel van de boerderij die in de Romeinse tijd, omstreeks de 2e eeuw na Chr., op de Oldehoveterp heeft gestaan.

Schaalmodel van de boerderij die in de Romeinse tijd, omstreeks de 2e eeuw na Chr., op de Oldehoveterp heeft gestaan.
De maquette in wording ...

Bij de opgravingen in 2005 en 2006 op de locatie  van de huidige parkeerkelder onder het Oldehoofsterkerkhof zijn hiervan de resten aangetroffen en is de boerderij voor het grootste deel opgegraven. Daarbij zijn details van de bouwconstructie aan het licht gekomen die nu zo exact mogelijk worden nagebouwd in de maquette.

Op zondag 16 oktober aanstaande vinden er ‘s middags in het HCL en het Archeologisch Steunpunt allerlei leuke activiteiten plaats in het kader van de Nationale Archeologiedagen. De maquette zal dan helemaal klaar zijn en is dan voor het eerst door iedereen te bewonderen.

 

Archeologie uit je achtertuin

Bericht 15 juni 2016

Gisteren is in Leiden de tentoonstelling “Archeologie uit je achtertuin” in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden voor het publiek geopend. Deze tentoonstelling sluit aan op de afdeling Archeologie uit Nederland en bestaat uit een hele grote kast met laden.

Opening 13juni - 2

Die blijft de komende 2 jaar staan en heeft voor elke gemeente in Nederland een eigen vakje waarin een mooie vondst tentoongesteld mag worden.

Opening 13juni - 4

Nog niet alle gemeenten doen mee, maar Leeuwarden al wel! En wij hebben een prachtige vondst  ingebracht: een fraai gedecoreerde messing tabaksdoos uit de 18e eeuw. Deze is door een amateurarcheoloog aangetroffen bij de recente herinrichting van het Zaailand (winkelcentrum aan de Wirdumerdyk-kant) en komt uit de voormalige Heerengracht die daar gelopen heeft.

Opening 13juni - 5

Bijgaande foto’s zijn gemaakt bij de officiële opening maandag en geven een indruk van de ladenkast en hoe  de tabaksdoos daarin te zien is.

Bij de tentoonstelling hoort een website, waar je achtergrondinformatie bij onze Leeuwarder’ vondst kunt vinden en ook alle vondsten van de andere deelnemende gemeenten kunt bekijken (https://www.archeologieuitjeachtertuin.nl/friesland/leeuwarden/pointofinterest/detail).

Vanaf vandaag en in elk geval tot en met 2018 is de tabaksdoos te bewonderen in het Rijksmuseum van Oudheden te Leiden! Gaat dat zien!

 

Steunpunt Archeologie Leeuwarden geopend

Persbericht 24 juni 2011

In de Leeuwarder binnenstad is de afgelopen 30 jaar op een tiental plekken archeologisch onderzoek verricht. De recente grootschalige opgravingen op het Oldehoofsterkerkhof liggen daarbij nog vers in het geheugen. Alle onderzoeken geven een vrij nauwkeurig beeld van de ontwikkeling van de oorspronkelijke stad in de Middeleeuwen en daarna. 

Wethouder Isabelle Diks verricht de openingshandeling voor de start van het Acheologisch Steunpunt Leeuwarden.

Om dit te tonen is vanaf 24 juni 2011 in het Historisch Centrum Leeuwarden het Archeologisch Steunpunt Leeuwarden gehuisvest. Dit is een initiatief van de gemeente Leeuwarden, met steun van de provincie Fryslân. Iedereen kan hier terecht voor de archeologie en cultuurhistorie van de Friese hoofdstad.

Het steunpunt is vrijdag 24 juni 2011 officieel geopend door wethouder Cultuur en Monumentenzorg Isabelle Diks. Daarnaaast kunnen bezoekers de tentoonstelling ‘De vroege geschiedenis van Leeuwarden blootgelegd. Archeologische vondsten 450-1550' bezoeken.

Verken ook alsvast de fiets- en wandelroute die u zowel langs de oudste geschiedenis van de binnenstad als het buitengebied van Leeuwarden leidt.


Twee terpen binnenstad aangewezen als gemeentelijk monument

Oldhoofsterkerkhof

De twee terpen in de binnenstad van Leeuwarden zijn op 12 juni 2012 aangewezen als gemeentelijk monument: de Oldehove-terp en de Nijehoveterp met de Ee- of Minnematerp.

Archeologische monumentale waarde

Doordat de gemeente Leeuwarden deze gedeelten van de stad aan heeft gewezen als gemeentelijk monument, gelden hiervoor nu definitief aangescherpte beperkingen. Het is verboden om zonder toestemming de bodem dieper dan 50 cm onder het maaiveld te verstoren. Dat geldt echter niet voor een gebied kleiner dan 25 m2. Leeuwarden is door deze aanwijzing in Friesland de eerste stad die de grote archeologische monumentale waarde van de binnenstad extra beschermt.

De Oldehove-terp

De Oldehove-terp (afbeelding hieronder; links) werd vanaf de Romeinse tijd bewoond. In de middeleeuwen werd het een kerkelijk centrum met de Sint Vitus kerk en bouwde de familie Burmania er hun stins. Het beschermde terrein wordt begrensd door de volgende straten: de Boterhoek, Heer Ivostraatje, Kleine Kerkstraat, Nieuwestad nz (ter hoogte van de huisnummers 1 t/m 43) en de Westerplantage (ter hoogte van de huisnummers 2 t/m 42).

Oldehove-terp en Nijehoveterp
Oldehove-terp                                                                                               Nijehove/Ee-terp

De Nijehoveterp en Ee-of Minnematerp

De Nijehoveterp en Ee- of Minnematerp (afbeelding hierboven; rechts) werd bewoond vanaf de Middeleeuwen en groeide daarna uit tot stadskern van Leeuwarden. Het beschermde terrein wordt begrensd door de volgende straten: Groeneweg (ter hoogte van de huisnummers 12 t/m 30), Nieuweburen zz, Voorstreek wz (ter hoogte van de huisnummers 1 t/m 83), Kelders, Naauw nz (ter hoogte van de huisnummers 1 t/m 17), Nieuwestad nz (ter hoogte van de huisnummers 109 t/m 141), Weerd en de Sint Anthonystraat vz (ter hoogte van huisnummer 6 en noordelijk daarvan).

Terug


Deze maand zijn archeologen van het terpencentrum van de Rijksuniversiteit Groningen een onderzoek gestart bij de terp die ten oosten van de wijk Blitsaerd ligt. De gemeente Leeuwarden en Wind Groep (CV Blitsaerd) hebben het nu nog onbebouwde terrein voor dit wetenschappelijke onderzoek beschikbaar gesteld.

In het kader van zijn promotieonderzoek aan de RUG graaft projectleider Marco Bakker een deel van een terp uit de ijzertijd/romeinse tijd op die aangelegd is in het overgangsgebied van klei naar veen. Hij onderzoekt of de terp daar ontstaan is in het kader van de vroege Friese veenwinning.

Archeologisch onderzoek bij de terp ten oosten van de wijk Blitsaerd.
Archeologisch onderzoek bij de terp ten oosten van de wijk Blitsaerd.

Voor de gemeente Leeuwarden is dit onderzoek een uitgelezen kans om meer van de bewoningsgeschiedenis en het gebruik door de eeuwen heen van het klei-op-veen landschap van Leeuwarden boven water te krijgen. Er zal weer een tipje van de sluier opgelicht worden dat onthult waarom men in de ijzertijd neerstreek in een (voormalig) veengebied en op welke manier ze daar leefden en voorzagen in hun onderhoud. Maar ook kan dit onderzoek laten zien dat het Leeuwardense beleid om dergelijke archeologische resten te behouden en te koesteren als erfgoed en toegankelijk te maken voor iedereen een terecht gemaakt beleidskeuze is.

Hoewel gebleken is dat de terp in vorige eeuwen al flink afgegraven en ook deels verploegd is, zijn er tot nu toe al verschillende sporen, zoals greppels, waterputten en -kuilen, aangetroffen met daarin aardewerk wat dateert uit de midden tot late ijzertijd en de Romeinse tijd. De zoektocht gaat voort naar de kern van de terp waar dan zo mogelijk ook huisplattegronden aangetroffen kunnen worden.

Op zaterdag 27 juni a.s. organiseren de opgravers een open dag voor het publiek. Iedereen kan dan vanaf 10 uur de opgraving bezoeken. Er worden elk uur rondleidingen gegeven en er zijn ter plekke vondsten van de opgraving te zien waar opgravingsmedewerkers uitleg bij geven.

Het opgravingsterrein ligt aan het oosteinde van de Blitsaerderleane. Tip: Neem vooral een paar laarzen mee als je geen vieze schoenen wil krijgen!

Lees ook het artikel over de opgravingen ter plekke in de Leeuwarder Courant van 24 juni 2015.

Terug

Download hiernaast de PDF-versie van deze pagina

Het Archeologisch Steunpunt Leeuwarden is ondergebracht bij het Historisch Centrum Leeuwarden.

Een archeologisch steunpunt is een tentoonstellingsruimte voor lokale archeologische vondsten. De functie van een steunpunt is om de archeologie optimaal te integreren in de cultuurgeschiedenis van een bepaald gebied.Op het Friese platteland zijn in de loop der jaren negen archeologische steunpunten gerealiseerd. Het Archeologisch Steunpunt Leeuwarden vormt hierop een interessante stedelijke aanvulling. Het is op initiatief van de gemeente Leeuwarden opgericht op 24 juni 2011.

625-openingshandeling-diks

Openingshandeling door wethouder Isabelle Diks

Het beleid van de gemeente Leeuwarden ten aanzien van archeologische monumentenzorg is erop gericht het cultuurtoerisme te bevorderen, daarbij een zo breed mogelijk publiek te bereiken, en zodoende bij te dragen aan de historische beeldvorming over Leeuwarden en zijn inwoners. Aan dit beleid kon gestalte gegeven worden door de nauwe samenwerking tussen de afdeling Monumentenzorg en Archeologie en het HCL, en met ondersteuning van de provincie Fryslân en de historische vereniging Aed Levwerd.

Wat biedt het Archeologisch Steunpunt


Tentoonstelling

Op de vide, de bovenverdieping in de leeszaal van het HCL, is de permanente tentoonstelling “De
vroege geschiedenis van Leeuwarden blootgelegd. Archeologische vondsten 450-1550” te zien.
De tentoongestelde vondsten komen van de opgravingslocaties in de binnenstad en zijn in bruikleen
gegeven door de amateurarcheologen van de werkgroep archeologie van Aed Levwerd, het Fries
Museum en het archeologisch depot in Nuis.

625-acheologisch-steunpunt-vide
De tentoonstellingsruimte boven het informatiecentrum

Behalve dat de tentoonstelling cultuurtoeristen en andere geïnteresseerden een mooi beeld biedt
van het ontstaan en de groei van middeleeuws Leeuwarden, heeft deze ook een educatieve functie.
Toegelicht wordt namelijk wat archeologie is, wat een archeoloog doet en welke informatie de
vondsten uit de binnenstad van Leeuwarden prijsgeven over het leven van de bewoners van de stad
Leeuwarden in de middeleeuwen.

De expositie is voor een deel gekoppeld aan het onlangs door de gemeente uitgebrachte kinderboek
“De Geluksbrenger” en daarmee ook aan de leskist, het educatieve archeologie-project van het HCL.

625-acheologisch-steunpunt-vide-2
Het Archeologisch  Steunpunt gezien vanaf de begane grond van het informatiecentrum.

Routeboekje
Het Historisch Centrum Leeuwarden publiceert thematische stadswandelingen en fietstochten die langs historische plekken en monumenten gaan. Het boekje, “Stadswandeling en fietstochten Leeuwarden. Sporen van de vroege geschiedenis”, beschrijft specifiek de archeologische en cultuurhistorische vindplaatsen in de stad en de omgeving. Het is voor €7,50 verkrijgbaar bij het HCL en de VVV.

Artikelen, rapporten en vondstendatabase
In de leeszaal van het HCL kunnen bezoekers een speciale computer gebruiken om informatie te vinden over de archeologie van Leeuwarden en omgeving. De informatie bestaat uit:

  • Archeologische rapporten van onderzoek dat in Leeuwarden is uitgevoerd.
  • Een database met foto's en beschrijvingen van archeologische vondsten.
  • Een groot aantal krantenartikelen over archeologische opgravingen, bijzondere vondsten, bouwprojecten enz.
625-archeologischonderzoekoldegalilen
 Archeologisch onderzoek op het terrein van Bakker en Postma aan het Oldegalileën (2013)

De vondstendatabase zal in de toekomst steeds aangevuld worden. Behalve beschrijvingen en foto’s van de vondsten uit de tentoonstelling staan daar ook al veel vondsten van amateurarcheologen in. De bedoeling is dat uiteindelijk alle in Leeuwarden aangetroffen archeologische vondsten in de database komen te staan en zo door iedere belangstellende kunnen worden bekeken.

Bezoek ook de facebookpagina https://www.facebook.com/archeologieinleeuwarden

Terug