Abe Bonnema (1926-2001), een nadrukkelijk functionalist


Via onderstaande links kunt U een selectie van de Leeuwarder bouwwerken van architect Abe Bonnema bekijken. De namen van de bouwwerken staan in volgorde van het jaar van oplevering, te beginnen met de nieuwste. Een schermresolutie van 800x600 pixels wordt hierbij aanbevolen. Daarnaast laat kunsthistoricus Peter Karstkarel zijn licht schijnen over de waarde van Bonnema’s bouwkundige nalatenschap, in het bijzonder voor Friesland.

Lijst van werken van Abe Bonnema

Abe Bonnema, een nadrukkelijk functionalist

Leeuwarden en zelfs Friesland waren te klein voor hem, maar Bonnema bleef, hoewel hij vanaf de jaren zeventig zeer belangrijke opdrachten in de Randstad ontving, strijden om bouwwerken in zijn eigen provincie en vooral in zijn Leeuwarden uit te kunnen voeren. Zijn voortdurende klacht was "nooit iets voor Leeuwarden te mogen doen", terwijl hij als geen ander een stempel heeft kunnen drukken op de naoorlogse architectuur in Leeuwarden.

626-abe bonnema-HCL001043889

Ir. A. Bonnema kijkt vanaf zijn eigen creatie - de Achmeatoren - uit over Leeuwarden, augustus 2001. Foto: Leeuwarder Courant

Bonnema wilde meer: hij had het nieuwe stadskantoor en het pleinafsluitend gebouw willen ontwerpen, had het Zaailandplein goed gestalte willen geven. Abe Bonnema is stellig de belangrijkste bouwmeester van Friesland in de tweede helft van de twintigste eeuw; dat wilde hij ook zijn.

Hij was bouwmeester in de klassieke betekenis van dit métier. Bonnema organiseerde zijn bureau perfect, wist goede ontwerpers, tekenaars, calculators en technici om zich heen te verzamelen. Hij kon al die specialisten met zijn inspiratie één richting, zijn richting, uitkrijgen. Bovendien was hij zelf een perfecte acquisiteur en haalde op een onnavolgbare wijze belangrijke opdrachten binnen. Als onderhandelaar met (potentiële) opdrachtgevers was hij geen gemakkelijk man. Hij leek nauwelijks te luisteren; hij was per slot de vakman. Intussen ving hij de wensen wel degelijk op. Ze werden verwerkt: op Bonnema’s wijze.

Abe Bonnema liet geen gelegenheid ongebruikt om zich functionalist te noemen. Met dat begrip kun je veel kanten op. Hij wilde er in elk geval mee zeggen dat van hem geen architectuur mocht worden verwacht van de ’perkamenten schemerlamp’. Dat functionalisme is in de wederopbouwtijd al begonnen met flinke projecten in Bilgaard; bouwfunctionalisme waar niet iedereen even gelukkig mee was.

Romantische werken behoren overigens ook tot zijn oeuvre: bijna de gehele wijk Aldlân-Oost in Leeuwarden bijvoorbeeld. Dat zijn projecten die in de onlangs prachtig uitgegeven, maar kritiekloze monografie niet voorkomen. Want waar bergen zijn, vinden we ook dalen. En bergen waren er te over in de carrière van Abe Bonnema.

Met zijn eigen woning in Hurdegaryp, maar ook de bungalow aan de Bordineweg in Leeuwarden, bewees de bouwmeester kleine, speciale projecten aan te kunnen. Ze behoren tot het beste wat er in de moeizame jaren zestig en zeventig in Nederland tot stand is gekomen. De recente duinwoningen op Vlieland laten zien dat hij het nooit is verleerd.

Zijn faam dankt Bonnema vooral aan de grote kantoorgebouwen: in het romantische genre is het voormalige kantoor (met woningen) van Sociale Zaken aan het Noordvliet in Leeuwarden een hoogtepunt voor de jaren zeventig. De spektakelstukken van de Nationale Nederlanden in Rotterdam en in onze provincie de kantoortorens in het Manhattan van Leeuwarden, zullen hem niet doen vergeten. Daarmee heeft hij dan toch het silhouet van de stad waar hij een merkwaardige verhouding mee had, bepaald. We kunnen nooit meer om Bonnema heen.  
Lijst van werken van Abe Bonnema

Onderstaande lijst van werken in de gemeente Leeuwarden werd door de heer J. Eenshuistra van het architectenbureau van ir. A. Bonnema in september 2001 samengesteld op basis van de eigen dossiers van het bureau. De omschrijvingen zijn zoveel mogelijk van de dossiers overgenomen. Niet alle projecten waren onmiddellijk zonder uitvoerig onderzoek tot straten en adressen te herleiden.

113 12 galerijwoningen Pasteurweg 61.121 108 eengezinswoningen 61.122 162 etagewoningen 61.134 verbouwing fabriek "Jongia" 61.139 Bakkersvakschool 61.150 36 flatwoningen (3 hoog) Nylân 61.151 36 flatwoningen (4 hoog) Nylân 61.152 36 flatwoningen (6 hoog) Nylân 62.169 school voor detailhandel? 63.194 verbouwing Bakkersvakschool 63.203 bungalow fam. P. de Jong Nylan 64.219 eengezinswoningen Fries Bouwbedrijf 64.220 bungalow fam. H. Faber Tylkedam 64.222 bungalow fam. Cohen Tylkedam 65.229 928 won.+ 224 garages 65.234 240 flatwoningen in plan Nylan 66.249 Girokantoor Tesselschadestraat 66.260 verbouwing woonhuis fam. Ket 67.267 bej.centrum Erasmushiem 67.276 woningen in Aldlân 67.278 240 NBI galerijwoningen Dammelaan 67.279 eengezinswoningen Kats, Dammelaan 68.284 26 woningen (2x13 van KG) 68.293 AMRO BANK Bilgaard 68.294 3e hal met kantoren Jongia 68.297 verbouwing VAT 69 (S.Osinga) 68.299 flat met winkels prof.Gerbrandyweg 68.316 120 premiewoningen K&G Bilgaard 68.319 Zusterhuis "Aldlan" 68.322 Frieslandbank Bilgaard (Zuivelbank) 69.324 eengezinswoningen "6.50m breed" Aldlan 69.325 eengezinswoningen "5.50m breed" Aldlan 69.326 torenflat Aldlan 69.327 112 w.w.-woningen Bilgaard 69.328 Ket 69.329 uitbreidingsplan Aldlan II OOST 69.335 304 NBI-woningen 69.342 vrijgezellenflats Aldlan 69.343 21 keuzewoningen 69.348 bejaardenflat Nyland 69.349 ± 228 woningen Lekkumerend Oost 70.360 248 bej.woningen Lekkumerend zie 71.401 70.361 90 NBI-woningen Lekkumerend 70.374 Albert Heyn Miro 70.377 bej. woningen Werkmanslust 71.400 148 N.B.I.-woningen Lekkumerend 71.401 194 bej.woningen Lekkumerend 71.408 N.B.I.-flats Aldlan 71.417 verbouw hal Jongia 71.419 135 woningen Sociaal Fonds Aldlan 71.425 kantoorgebouw Sociale Dienst 72.426 eengezinswoningen bouwteam Aldlan O 72.427 36 bej.flats Lekkumerend Oost 72.428 ontwikkeling eengezinswoningen Bouwmij. 72.429 ontwikkeling eengezinswoningen aann.bedrijf Kolk 72.432 verkaveling woningwetwoningen Aldlan O 72.433 verkaveling premiewoningen Aldlan Oost Sociaal Fonds 72.434 189 NBI-flats Aldlan West 72.435 219 NBI-eengezinswoningen Aldlan West 72.443 106 woningen Wupo 72.446 woningwetwoningen Aldlan Oost 2e fase 72.447 geconcentreerde woningen Aldlan West 72.449 30 woningen Aldlan West St.Joseph 72.452 winkelcentrum Aldlan West 72.453 M/EG-3 woningen Aldlan West 72.455 Kijlstra Vermeulen 73.456 Amrobank 73.459 woningbouw Bohan Aldlan Oost 73.460 40 koopwoningen Aldlan Oost 73.464 Aldlan 3e fase 73.466 kantoorgebouw Wupo 73.470 kantoorgebouw Beter Wonen 73.474 eengezinswoningen Aldlan West 73.475 43 woningen Aldlan West 73.479 woningen Nieuweburen 73.481 woningen middengebied Aldlan-West 74.489 Universiteit Bouhof 75.492 Klanderij 75.497 Baljeestraat 75.498 16 bungalows Adlan Oost 75.500 St.Jacobstraat (Bouwcomb.N.Nederl.) 75.502 restauratie synagoge 75.503 kantoor Frl.Bank+woningen Willemskade (F.B.A.) 76.513 125 Wupowoningen 2e fase Aldlan West 76.521 verbouwing juwelier Rolf 76.522 bungalow hr. Vermeulen (Kats) Aldlan 76.523 gebied Handelsdrukkerij 76.529 Westerkade 76.537 prijsvraag Linnaeusstraat 76.542 verbouw winkel Ket 77.552 Gamma bouwmarkt voor Vermeulen bouwst. 77.553 verbouwing Brenninkmeyer Be One 77.560 wooneenheden Nieuweburen 111 en 113 77.564 kantoren en bovenwoningen Beter Wonen 78.566 O.B.F.-passage 78.572 141 woningen Cammingaburen III 78.577 141 woningen Cammingaburen IV 78.579 verbouw kantoor Beter Wonen 79.586 jongerenhuisvesting Wybr. de Geeststraat 79.593 verbouw kelder Vat`69 79.597 woningen Huizum West 1 79.598 Camminghaburen 2e fase 79.600 gestapelde bouw Cambuur (Archipelweg) 80.603 uitbreiding Beter Wonen (zie 82.635) 80.608 R.S.G. Westeinde 80.609 MCL uitbreiding Triotel, dagbehandeling 80.612 Cambuursterpad, verbouw 80.613 F.B.T.O. 80.617 uitbreiding Lienward College 81.619 woningbouw Lekkumerend West 81.620 woningbouw Lekkumerend Oost 81.623 verzorgingshuis De Hofwijck 82.628 woningbouw Wassenberghstraat Huizum 82.636 woonhuis fam. Chen 82.637 10 woningen Cambuursterpad/Bleeklaan 83.639 kantoor Ver. v. Volkshuisvesting 83.641 7 woningen Tjerk Hiddesstraat 84.658 woontoren Avéro-residentie 85.665 Aanleunwoning Camstraburen (bij de Hofwijck) 85.668 pui winkel Brenninkmeijer Il Primo(St. Jacbstraat) 86.685 F.B.T.O. 2e fase 88.705 Verbouw Bouhof 88.709 Lienward College "Mariënburg" 88.710 MCL renovatie Bornia Herne 89.721 gerechtsgebouw 89.731 uitbreiding FBTO nieuw 90.747 MCL Verpleeghuis psychogeriatrie 93.779 MCL Concentratie (BSPBW) 93.790 Renovatie e.g.woningen Bilgaard St.V.H.V. 93.794 2e uitbreiding Bouhof 94.811 Woonomgeving Bilgaard 94.817 MCL Indeling centrale hal Bonnema/Swinkels 94.818 MCL V.k.p.s. Bornia Herne 94.820 AV Holding gevelaanpassing/verbouw 96.850 aanpassing entree flats Bilgaard 97.886 aanpassing 7-hoog flats Bilgaard 98.888 Avéro gebouw 7 . 98.891 Aanpassing 4 hoog flats entree 0014 Uitbreiding kantoor Nieuw Wonen Friesland 0022 Kunstwerk MCL Zuid 0023 Buro Leeuwarden Fries Museum 0024 Wachtruimte busstation

Terug