Onderzoek naar een huis of locatie

 

Bouwtekeningen | Huizenonderzoek in Leeuwarderadeel | Beeldbank | Publicaties | Kadaster | Bewonings- en eigendomsgeschiedenis | Wijknummers, straatnamen en hernummering | Database Transporten Onroerend Goed | Bronnen

Bouwtekeningen
Bij het HCL berusten de bouwdossiers van de gemeente Leeuwarden van 1852 (sporadisch) tot 1990. Ook de bouwgegevens in relatie tot de gemeente Leeuwarderadeel (1914-1944) worden bij het HCL bewaard en zijn opgenomen in de hieronder vermelde database. De dossiers bevatten bouwvergunningen en bouwtekeningen. Aanvragen voor bouwvergunningen van particulieren komen pas vanaf 1902 in het archief van het gemeentebestuur voor, toen de Woningwet  in werking trad. Oudere bouwdossiers betreffen meestal eigendommen van de gemeente zelf.

Via het zoekvenster op de homepage of via het menu-item Bouw- en Hinderwetvergunningen kunt u in de database nagaan of er van een bepaald pand bouwdossiers aanwezig zijn. U vult in het zoeksvenster een straatnaam of trefwoord in. Een huisnummer wordt in het dossier alleen vermeld als het een verbouwing van een bestaande woning beteft. Van nieuw te bouwen panden is meestal geen huisnummer bekend. De database van de bouwtekeningen is niet meer dan een inhoudsopgave van de bij het HCL aanwezige bouwvergunningen en bouwtekeningen. De originele stukken kunt u in de studiezaal aan de Groeneweg opvragen en raadplegen. Een klein deel van het tekeningenbestand is gedigitaliseerd en via het item Gedigitaliseerde bouwtekeningen in het zijmenu raadpleegbaar. Dit zijn bouwtechnische tekeningen van eigendommen van de gemeente Leeuwarden en bouwtekeningen uit het archief van de Directeur van Bouw- en Woningtoezicht (1904-1922). Bij deze gedigitaliseerde bouwtkeningen treft u tevens stadsplattegronden, wijkkaarten, landkaarten, etcetera aan. Lees meer over hoe te zoeken naar bouwtekeningen.

Bouwdossiers vanaf 1990 zijn nog niet overgedragen, deze kunt u raadplegen in het Stadskantoor aan het Oldehoofsterkerkhof.

Huizenonderzoek Leeuwarderadeel
In 1985 besloot de gemeente Leeuwarderadeel om haar oud archief tot circa 1920 aan het Historisch Centrum Leeuwarden in bewaring te geven. Het resterende deel van het secretariearchief van 1920 tot 1944 is overgebracht voorzover dit betrekking heeft op het grondgebied van de gemeente Leeuwarden tot 2014, met andere woorden het ’Zuidertrimdeel’. De afgelopen jaren is vooral door genealogisch geïnteresseerden dankbaar gebruik gemaakt van met name de verfilmde registers van de burgerlijke stand en het bevolkingsregister. Echter deze bronnen maken maar een fractie uit van het totale gedeponeerde archief van de gemeente Leeuwarderadeel. Het overgrote deel blijft praktisch onaangeroerd door onderzoekers. Mogelijk vormen de onbekendheid met en de gebrekkige toegankelijkheid van het archiefmateriaal de belangrijkste oorzaken hiervan. Bekijk onder de knop Dorpen - Dorpen in Leeuwarderadeel de mogelijkheden tot het doen van onderzoek naar een huis of locatie in deze gemeente waar tot 1944 ook het door Leeuwarden geannexeerde gebied ten zuiden van de stad - het zogenaamde Zuidertrimdeel - deel van uitmaakte.

Beeldbank
In de Beeldbank zijn foto’s en andere afbeeldingen te vinden van huizen en straten. De beeldbank bevat ook bouwtekeningen, vooral van bouwwerken die in opdracht van de gemeente gebouwd zijn. Voor onderzoek naar een locatie kunnen verder van belang zijn de plattegronden van de stad, die zich ook in de beeldbank bevinden.

Publicaties
In de bibliotheek van het HCL is veel literatuur te vinden over monumentale en andere betekenisvolle panden en locaties. Via de bibliotheekcatalogus en de bibliografie van Leeuwarden kunt u nagaan of er iets gepubliceerd is over het onderwerp waar u onderzoek naar doet.

Kadaster
Bij het Kadaster kunt u niet alleen terecht voor de actuele eigendomsinformatie van een pand of perceel, maar ook voor de bebouwings- en eigendomsgeschiedenis daarvan. Het Kadaster beschikt over gedetailleerde kadastrale kaarten met daarbij behorende registers van namen van eigenaren en de mutaties daarin. De geschiedenis van een bepaald perceel kan worden teruggevolgd tot 1832, het jaar waarin de kadastrale leggers een aanvang nemen. U kunt u de benodigde informatie digitaal opvragen, tegen een kleine vergoeding.

De Fryske Akademy heeft van elke gemeente in Friesland een zogenaamde Kadastrale en Prekadastrale atlas uitgegeven. Deze atlassen bieden gegevens voor bebouwingsonderzoek in dorpen en steden, namelijk de verwijzingen naar de artikelnummers in de kadastrale leggers. In de gemeentearchieven zijn de dubbele exemplaren van deze leggers aanwezig. Bij het HCL kan men kan deze deze exemplaren kosteloos raadplegen.

De website WatWasWaar is per 1 januari 2016 beëindigd. De collectie scans van de Kadastrale Kaarten 1811-1832 uit WatWasWaar is inmiddels overgedragen aan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). De scans van de verzamelplans, minuutplans en OAT-bladen zijn online te raadplegen via de Beeldbank van de RCE op http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl. Er zijn verschillende manieren om in de Beeldbank de scans te vinden, sorteren en filteren – een eerste startpunt is de gehele collectie scans, gesorteerd op documentvolgorde (op basis van de gemeentecodering): http://bit.ly/1PkZ3gx. Met de opmetingen ten behoeve van de kadastrale kaarten is al in een vroeger stadium begonnen, te weten in de Franse Tijd ten tijde van het Koninkrijk Holland (1806-1810). Zo kan het voorkomen dat de oudste kadastrale kaarten, waarop de kadastrale nummers uit 1832 zijn ingetekend, feitelijk een voor dat jaar achterhaalde bebouwingssituatie weergeven.

Met de website HisGis van de Fryske Akademy kunt u verschillende topografische bestanden met betrekking tot een bepaalde locatie bekijken. De fundering ervan bestaat uit het gedigitaliseerde oudste kadaster (van 1832). Daarop sluiten chronologische en thematische kaartlagen aan, die op diverse manieren met elkaar te combineren zijn.

Bewonings- en eigendomsgeschiedenis
Ten behoeve van onderzoek naar de eigendoms- en bewoningsgeschiedenis van huizen in Leeuwarden zijn bij het HCL veel (digitale) bronnen beschikbaar. Daarnaast kan worden geput uit notariële archieven (koop- en huurcontracten vanaf 1808), die bij Tresoar berusten. Koopakten bevatten behalve de namen van de eigenaren, ook informatie over de indeling van een bepaald pand, belenders, randvoorwaarden en koopprijs.

Bij het HCL berusten nog tal van andere bronnen die u kunt gebruiken bij onderzoek naar de geschiedenis van een huis of locatie. Zie hiervoor een uitgebreide opsomming van de bronnen, in volgorde van het heden naar het verleden.

Wijknummers, straatnamen en hernummering
Bij onderzoek naar de geschiedenis van een huis, moet u er rekening mee houden dat de huisnummering en de wijkaanduiding door de jaren heen enkele malen veranderd is. Wat nu bijvoorbeeld het adres Kelders nr. 33 is (het geboortehuis van Mata Hari), was in 1876 Kelders, wijk L nr.195 en in 1843 Kelders, wijk H nr. 24.
Vóór 1843 was de stad verdeeld in enkele kwartieren, de zogenaamde espels, die weer onderverdeeld waren in wijken.
Ook straatnamen zijn niet altijd hetzelfde gebleven.

Voor 1876 werden de huizen per wijk doorlopend genummerd, bijvoorbeeld H1 tot en met H130, ongeacht aan welke straten de huizen waren gelegen. Iemand met het adres H24 woonde dus in wijk H, op huisnummer 24.
Na 1876 ging men over tot huisnummering per straat. Om het oude en het nieuwe huisnummer te achterhalen kunt u de concordantie van de wijkboeken van 1876 en 1843 met elkaar vergelijken; deze is in het informatiecentrum van het HCL aan de Groeneweg aanwezig.
De voormalige espelaanduiding is belangrijk voor onderzoek in de periode voor 1808.

Als u dus in het bevolkingsregister, in akten of kranten vóór 1876 een bepaald adres vindt, dan weet u dat dit adres niet overeenkomt met het huidige adres. U zult daarom moeten uitzoeken welke huisnummers en wijknummers een pand in de loop van de tijd heeft gehad, om te voorkomen dat u de geschiedenis van het verkeerde pand uitzoekt.

Het komt ook voor dat straten een andere naam gekregen hebben. Vooral in 1944, toen Huizum bij de gemeente Leeuwarden gevoegd werd, zijn veel straten omgedoopt om dubbel voorkomende straatnamen te vermijden. In het straatnamenboekje op de website kunt u de geschiedenis van de naamgeving van alle straten in Leeuwarden nalezen.

Database Transporten Onroerend Goed 1545-1811 (Koopakten)
De database Transporten Onroerend Goed, waarin de onderste zes items van het bronnenoverzicht onder aan deze pagina zijn opgenomen, bestaat niet meer als afzonderlijke database op deze website, doch kan via het algemene zoekvenster op de homepage of via de knop Onderzoek - Zoeken in overige (genealogiche) databases worden doorzocht. Door op de betreffende thumbnail 'Overige (genealogische) databases' met het aantal gevonden treffers te klikken (bovenste rij rechts, zie screenshot hieronder) wordt u naar het resultatenscherm doorgelinkt, met aan de rechterzijde een uitsplitsing van het aantal treffers per database. Omwille van de woordlengte is ervoor gekozen om de oorspronkelijke aanduiding 'Database Transporten Onroerend Goed, 1545-1811' in te korten tot simpelweg 'Koopakten'.

Screenshot thumbnails 'Overige (genealogische) databases'

Bronnen voor onderzoek naar een huis of locatie


Adresboeken (1856-1971)
Hierin worden zowel alfabetisch als adresgewijs alle gezinshoofden en alleenstaanden opgesomd.

Woningkaarten (1924-c.1950)
Deze geven per woning de opeenvolgende hoofdbewoners alsmede de vestigings- en vertrekdata.

Staten Woningonderzoek 1903-1904
De administratieve neerslag van een grootscheeps onderzoek in het kader van de Woningwet naar de woonomstandigheden van de Nederlanders; zeer veel detailinformatie over het interieur, lichtscheppingen, aantal kubieke meters leefruimte per inwoner, adviezen voor onbewoonbaarverklaring, etc.

Wijkkaarten 1843 en 1876
Zeer gedetailleerde plattegronden van de diverse wijken van de stad met vermelding van de huisnummers.

Gedrukte wijkregisters 1843 en 1876
Voor 1876 werden de huizen per wijk aan één stuk door genummerd, b.v. F1 tot en met F402, ongeacht aan welke straten de huizen waren gelegen; na 1876 ging men over tot huisnummering per straat. Om het oude huisnummer te achterhalen dient het gedrukte wijkregister van 1876 te worden geraadpleegd. Het gedrukte wijkregister van 1843 geeft aan in welke Wijk (met voormalige espelaanduiding) een woning was gelegen (belangrijk voor het onderzoek in de periode voor 1808).

Wijkboeken (1843-1924)
Hierin staan per woning de opeenvolgende hoofdbewoners met hun gezinsleden ingeschreven, met vermelding van geboortedatum, geboorteplaats, beroep, eventueel overlijdensdatum, datum vestiging in wijk, datum vertrek uit wijk, plaats/wijk vanwaar gekomen, plaats/wijk waar naartoe vertrokken.

Bevolkingsregister (1850-1876)
Het bevolkingsregister was tot 1877 adresgewijs ingedeeld en biedt tot dat jaar grotendeels dezelfde informatie als de wijkboeken.

Volkstellingen 1829 en 1839
Adresgewijs opgezet; geeft een momentopname van bewoning in een bepaald jaar; vermelding namen, leeftijden, geboorteplaatsen, religie, burgerlijke staat en beroepen van de bewoners.

Kohieren van Lantaarn-, Brandspuit- en Nachtwachtgelden (1792-1850)
Per wijk worden adresgewijs de namen gegeven van de huiseigenaars, de huurders en het bedrag van de heffing.

Kohieren van het Stratenfonds (1819-1856)
Per wijk worden adresgewijs de namen gegeven van de huiseigenaars, de bestemming van het pand, de lengte van de gevel langs de openbare straat, en het bedrag van de heffing.

Kohieren van de huisfloreen van diverse espels en buitenbuurten (1769-1794)
Per wijk worden adresgewijs de namen gegeven van de huiseigenaars, de huurders en het bedrag van de heffing.

Reëelkohieren (1716-1804, met hiaten)
De reëelkohieren werden jaarlijks opgemaakt ten behoeve van een belastingheffing op de werkelijke huurwaarde van huizen. Min of meer per wijk en adresgewijs worden de namen gegeven van de huiseigenaars, de huurders en het bedrag van de heffing.
N.B. Het HCL beschikt slechts over microfiches. De originelen berusten in het Rijksarchief (Archief van de Rekenkamer).


De hieronder weergegeven bronnen zijn opgenomen in de database 'Koopakten', voorheen 'Transporten Onroerend Goed 1545-1811' (zie hierboven)

(Groot- en Klein-) consentboeken (1545-1811)
Hierin werden de koopbrieven (koopcontracten) geregistreerd al naar gelang de hoogte van de koopprijs in het klein- dan wel in het groot consentboek; veel detailinformatie over indeling, belenders, recht van doorgang/overpad, gemeenschappelijk onderhoud van erfscheidingen, etc.

Decreetboeken van het Nedergerecht (1560-1807)
betreft veelal verslagen van publieke verkopingen van onroerend goed ten behoeve van minderjarigen.

Proclamatieboeken (1571-1811)
Hierin werden de voorgenomen verkopingen drie weken achtereen afgekondigd, opdat medegeïnteresseerden (familie, belenders) hun recht op eerste koop konden doen laten gelden (’niaerrecht’).

Hypotheekboeken (1589-1811)
Vaak liet men koopcontracten registreren in de hypotheekboeken, dit in verband met het zeker stellen van tijdige (tussen verkoper en koper overeengekomen) aflossingen van de koopsom.

Inventarisatie- en aestimatieboeken (1550-1790)
Boedelbeschrijvingen bevatten vaak korte inhoudsbeschrijvingen van koopcontracten welke in bezit waren van de overledene wiens boedel werd geïnventariseerd of geëstimeerd (gewaardeerd); met name in de oudste inventarisatieboeken komen vaak vermeldingen voor van koopbrieven die in sommige gevallen terugreiken tot in de 15de eeuw; verder wordt vaak een beschrijving gegeven van de indeling en het interieur van de woning van de overledene.

Transportregister (1545-1615)
Ingang op namen van kopers en verkopers van onroerend goed, waarin opgenomen de proclamatieboeken, groot- en klein consentboeken, hofsdecreetboeken, decreetboeken van het Nedergerecht.

Terug