Pier Pander Museum en Tempel


Over Pier Pander | Museum en tempel | Gedicht Alba van Louis Couperus | Gedicht De timpel van Douwe Kalma | Nieuws | Oud nieuws

Adresgegevens
Historisch Centrum Leeuwarden
Groeneweg 1
8911 EH Leeuwarden
tel: 058-2332350
mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Openingstijden
Het Pier Pander Museum en de tempel zijn geopend van juni t/m september op zaterdag en zondag van 13.00 -17.00 uur. De tempel kan niet in z'n geheel betreden worden, de beelden kunnen van achter een glazen wand worden bekeken.

Groepen kunnen op afspraak het museum en de tempel, onder begeleiding van een gids, ook op andere dagen bezoeken. U kunt hiervoor contact opnemen met het Historisch Centrum Leeuwarden. Tel. nr. 058-2332350 of per e-mail: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Bezoekadres Pier Pander Museum
Prinsentuin 1B, Leeuwarden
 
Bezoekadres Pier Pander Tempel
Noorderplantage 7, Leeuwarden

Toegangsprijzen
Volwassenen: € 2,00
Kinderen  7 t/m 16 jaar: € 1,00
Kinderen t/m 6 jaar:  gratis
Groepen v.a. 10 pers.: € 1,00 p.p.

Over Pier Pander 
Om verschillende redenen zijn het leven en het werk van Pier Pander (1864-1919) uiterst interessant. Zijn levensloop is die uit een jongensboek vol succes en tragiek. Pander was het zoontje van een arme Friese schipper. Doordat hij prachtig houtsnijwerk maakte, werd hij door enkele mecenassen, waaronder J.de Koo, hoofdredacteur van de Amsterdammer, in staat gesteld te studeren in Amsterdam. Maar net op het moment dat hij in 1885 de Prix de Rome voor beeldhouwkunst won en de kans kreeg zich verder te ontwikkelen als kunstenaar, maakte een ernstige ziekte hem invalide. Pander knokte zich daar echter doorheen en werd een bekend en gevierd kunstenaar in Rome. Pander is bij het landelijke publiek vooral bekend door het ontwerp van de beeltenis van koningin Wilhelmina voor de Nederlandse munt. Deze opdracht die hij kreeg in 1897, was een bewijs voor zijn status als beeldhouwer, maar ook een stimulans voor zijn carrière als portrettist.
Pander had een uiterst persoonlijke en boeiende visie op kunst die hij sublimeerde in zijn levenswerk, de beeldengroep die nu in de Leeuwarder tempel staat. Zijn werk was bij het grote publiek uitzonderlijk populair. Critici vonden hem echter niet vernieuwend, waardoor hij snel werd vergeten. Panders werk en leven zijn trouwens niet alleen op zichzelf interessant. Zij weerspiegelen ook het culturele klimaat van zijn tijd. Hij had intensieve contacten met de politieke en culturele elite van zijn tijd, waaronder veel journalisten, schrijvers en kunstenaars. Velen werden door hem in hun werk beïnvloed.

Pier Pander Museum en Tempel
In de Prinsentuin, het prachtige stadspark aan de rand van de binnenstad van Leeuwarden, bevinden zich een klein museum en een tempel gewijd aan de Friese beeldhouwer Pier Pander (1864-1919), een schippersjongen uit Drachten, die uitgroeide tot één van de belangrijkste kunstenaars van zijn tijd en het grootste deel van zijn leven in Rome doorbracht.
Pier Pander, bij het grote publiek vooral bekend om zijn beeltenis van Koningin Wilhelmina op de Nederlandse munten en om de beeldengroep in de tempel, zocht zijn hele leven naar een combinatie van de klassieke ideeën over schoonheid en een eigentijdse invulling daarvan.  Hij trachtte tot de kern te raken van mensen en dingen – hun ziel – en was van mening dat alleen de klassieke vormentaal die pretentie kon waarmaken. Daardoor is hij enerzijds een heel eigen, individueel kunstenaar geworden maar kan hij aan de andere kant ook worden gezien als een overgangsfiguur tussen de academische beeldhouwkunst en het ‘vrije’ werk dat aan het einde van de negentiende eeuw grote opgang maakte.
Het Pier Pander Museum, dat na veel vertraging werd geopend in 1954, was het eerste museum in Nederland dat aan één kunstenaar gewijd werd.
Pander gaf al tijdens zijn leven reproducties van zijn populaire werken uit, vermenigvuldigde en verkocht kopieën van de koninklijke portretten en legateerde uiteindelijk zijn ateliercollectie aan de gemeente die hem zou eren met een eigen museum.
Maar al vlak na zijn overlijden brandde de discussie rond Panders werk in alle hevigheid los.  Sommige critici in de media herdachten Pander met weinig respect, omdat zij zijn werk ‘ouderwets’ vonden. Onder meer zijn kinderportretten waren voor een aantal critici een steen des aanstoots.  Ze zouden te zoet en te conservatief zijn.

De tempel, geopend in 1924
Bij de opening van de tempel in 1924 zwegen de critici en vanaf dat moment pronkte op bijna iedere ansichtkaart van de Prinsentuin het trotse tempeltje, dat een vaste toeristische trekpleister van de Friese hoofdstad geworden was.
In het laatst van zijn leven had Pier Pander (1864-1919) besloten zijn artistieke erfenis te vermaken aan de gemeente Leeuwarden, op voorwaarde dat het stadsbestuur zorg zou dragen voor een museum voor zijn ateliercollectie en voor zijn levenswerk. Dat was een groep van vijf beelden, die moest worden geplaatst in een sacrale omgeving, een tempel.  

Tientallen jaren lagen er uiteindelijk tussen de opening van de tempel (1924) en het museum (1954), maar het is goed om ons te realiseren dat ook Pander zelf tientallen jaren nodig had voordat zijn idee van de beeldengroep in de tempel tot volle wasdom en uitvoering was gekomen. In de jaren tussen 1892 en 1895 rijpte bij Pander - die toen nog maar kort in Rome verbleef - het idee voor een beeldengroep.  Over de uitvoering van de beelden deed hij acht jaar. Met het beeld Gedachte was de groep in 1904 voltooid.  Toen volgde de lange zoektocht naar een juiste plek voor de tempel, waarbij uiteenlopende locaties de revue passeerden.  Het Vondelpark in Amsterdam, de Oude Stadsbegraafplaats in Leeuwarden, de lijnbaan onderaan de Oldehove in de Friese hoofdstad: uiteindelijk bleek geen van deze plaatsen haalbaar.
Ook Panders wens om museum en tempel te combineren kon niet gerealiseerd worden. Het was wel zo praktisch geweest, maar het betere leek de vijand te worden van het goede, en het is dankzij het doorpakken van Panders vriend Th. baron Van Welderen Rengers en de Leeuwarder burgemeester Patijn geweest dat uiteindelijk in 1924 de Tempel kon worden geopend.  Pander was toen al vijf jaar overleden. 
Nog kort voor zijn dood had Pander aan zijn Italiaanse collega Ernesto Gazzeri gevraagd de vijf modellen van de beelden over te brengen in Carrarisch marmer.
Er volgden allerlei tegenslagen, maar tenslotte waren de beelden klaar aan het eind van 1921. In afwachting van de bouw van het museum werd de ateliernalatenschap voorlopig opgeslagen op de zolders van de Ambachtsschool, om tijdens de oorlog nog te verhuizen naar de kelders van de Dienst Openbare Werken.
 
Het museum, geopend in 1954
De bouw van het museum moest worden betaald uit de nalatenschap van Pander, waarop het vruchtgebruik van zijn verzorgster, mevrouw De Kanter berustte.  Nadat zij overleden was, gooiden de oorlogsomstandigheden weer roet in het eten, zodat het tot 24 mei 1954 moest duren, voordat het Pier Pander Museum eindelijk kon worden geopend. Op de dag van de opening werd door de Nederlandse ambassadeur in Rome een krans gelegd op Panders graf. Ook toen al constateerde men dat nog slechts weinige aanwezigen op de begraafplaats Pander zelf hadden meegemaakt.  Gedurende de decennia na de dood van Pander was het vooral diens universeel erfgenaam, de architect N.P. de Koo geweest, die onvermoeibaar was blijven streven naar de totstandkoming van het museum.

Het museum in de Prinsentuin maakte bij de opening deel uit van een cultureel centrum annex theeschenkerij, waarin tevens een hoogst moderne 'milkshakebar' werd gevestigd. Omdat in het cultureel centrum in de Prinsentuin ook hedendaagse Friese kunstenaars exposeerden, moet het fijnzinnige en classicistische werk van Pander toen eigenaardig hebben afgestoken tegen de andere kunstwerken in de belendende ruimten.  Tegen het onder één dak huisvesten van een milkshakebar en de gipsen en reliëfs van Frieslands bekendste beeldhouwer had echter niemand een bezwaar.  Nog één keer was er een opleving van de belangstelling voor de kunstenaar, toen Panders honderdjarige geboortedag werd gevierd in 1964. Er werd een bijzondere tentoonstelling gewijd aan zijn werk en er verschenen verschillende publicaties. In de jaren zeventig zakte de interesse voor Pander steeds verder weg.
 
Heropening in 1976, verval
Het centrum en het museum werden geëxploiteerd door de Frykse Kultuerried, tot deze halverwege de jaren zeventig uit de Prinsentuin vertrok. Daarna werd het beheer van tempel en museum overgenomen door Keramiekmuseum Het Princessehof. Er vond een bescheiden herinrichting plaats en op 30 april 1976 werd het Pier Pander Museum door burgemeester Brandsma heropend.
In 1989 organiseerde Stichting De Galerie een reeks tentoonstellingen in het Pier Pander Museum. Onder de noemer ‘Tegen de Keer’ (verwijzing naar de roman van Joris Karl Huysman, À Rebours) stelden bekende kunstenaars als De Vier Evangelisten en Herman Lamers hun werk tentoon. De ontwerper van het Nederlands Paviljoen in Shanghai, John Körmerling, werd voor deze tentoonstelling ook uitgenodigd, maar viel toentertijd helaas buiten de selectie aangezien hij het dak van het museum een halve meter wilde ophogen.
De belangstelling voor Panders werk taande steeds verder. Uiteindelijk was het museum nog slechts op aanvraag open en raakten zowel de tempel, het museum als de collectie in verval. Dankzij subsidies van onder meer de Mondriaan Stichting konden tempel en collectie sinds de tweede helft van de jaren negentig hersteld worden.  De restauratie van de collectie werd gedaan door Pier Terwen, het herstel van de tempel en het museum werd tenslotte begin 2007 voltooid.
 
Heropening in 2007, manifestatie
Sinds 2007 worden tempel en museum beheerd door het Historisch Centrum Leeuwarden, een onderdeel van de gemeente Leeuwarden, dat vanaf september 2007 direct aan de Prinsentuin is gesitueerd.

Met de Pier Pander manifestatie en de herwaardering van zijn werk die er hopelijk het gevolg van is, pakt Leeuwarden de draad van burgemeester J. Patijn weer op. Deze visionaire burgemeester zag de verplichting jegens Pander niet als een loden last, maar als een geweldige mogelijkheid voor de stad. Onder invloed van de veranderende tijdgeest ontbrak het in het verdere verloop van de twintigste eeuw wel eens aan dat inzicht.

De gerestaureerde Pander-erfenis heeft nu, na tientallen jaren, een nieuwe, interessante laag toegevoegd aan het historische sediment in deze hoek van de Friese hoofdstad. De schitterende Prinsentuin werd aangelegd door de tuinarchitect Roodbaard in de eerste helft van de negentiende eeuw op de plaats waar sinds 1648 de Friese stadhouders hun Lusthof hadden en waar de aanleg van de bolwerken (onder meer het bolwerk waarop de tempel staat) rond 1620 de macht en het aanzien van Leeuwarden hadden gesymboliseerd.  Tegen dat historische en landschappelijke decor verdient de Pander-nalatenschap ook in de toekomst een passende plaats.

Alba
Voor het eerst verschenen in: Groot Nederland, 1903, I, blz. 519-522. Herdrukt in Richard Erbe, Louis Couperus, Nagelaten Werk, Assen/Amsterdam, 1975, blz. 3-6.

Aan Pier Pander

 I

Ziel
 
Toen acht jaaren geleên ik Alba zag
Voor ’t allereerst, verklaarde gij: “Zie, zij
Is Ziel, en uchtendkrieken maakt zij vrij
Uit zelfgeheim zich en blikt waar zij mag
 
Haar bange leven speuren… Dauwteêr rag
Daagde als een oorspronglicht om ’t kind van klei
Dat, hoe zij rillend stond en blikte, blij
Mijn hart deed kloppen om zóó nieuwen dag,
 
Zorgvuldig in haar vochte windselen borgt
Gij haar bevende schoonheid… ‘k Was bezorgd
Als gij, toen ge Alba aan mijn blik ontnam…
 
Nu zie ‘k haar weêr en levensbang als steeds
Rijst ze uit haar zelfgeboorte – een ziel des leeds
Maar Ziel, uit wie spat stralend ’s levens vlam!
 
II
 
Gedachte
 
Toen stond ze alleen: nu rijst, zinnend Gedacht’
Ter zij en, vlinder, zweeft zijn voorhoofd klaar
Bezieling om: zuidzonnestralend dáár
Ziet hij plots wemelen waarop hij wacht…
 
Zijn rechte hand omhoog bootst een gebaar
Of even grijpen wilde wat hij lacht:
’t Oprijzend vizioen te omarmen tracht
Hij onbewust, wordt hij diens lach gewaar…
 
O Alba’s jong’re broeder – zielediep
Gelijkt ge Uw’ zuster: moeder U en maagd
Was ’t uit zich zelve, dat ze Uw wezen schiep
 
En als wij allen heeft ook hij gevraagd
In welk geheimnis beider oorsprong sliep
En waar Gedachte is, waaruit Leven daagt…
 
III
 
Aandoening
 
Maar trillend aan haar and’re zijde bloeit
De Emotie op, aandoening, zuster blank
Gelijk een luchte lelie stengelslank
Der Ziel gelijk haar eigen glans ontgloeid
 
Zij is Gedacht’, haar broer, terzij gegroeid
Zij klonk hem, echo, na als speeltuig klank
Heel haar kuische gestalte, bevend rank
Is met de dauw van teerst gevoel omsproeid…
 
Zij, aan de harp van Alba’s wereldlied
Tokkelt de snaar, die’t geheimzinnigst klonk
Naklank van heemlen, die onz’ ziel verliet,
 
Zoodra vernederd ze op deez’ wereld zonk:
Naklank, waaruit een ieder van ons duidt,
Dat hij ’t symbool maar van zichzelv’verluidt…
 
IV
Moed en Kracht
 
Maar om U drieën, manlijk, levenswarm
Voltooit het tweeling broederpaar den boog
Als nieuwe Dioscuren, uit wier oog
Rustige zekerheid schiet, recht, strak, ferm.
 
Blikte Alba’s levensziel zoo angstig, woog
Haar ’t zijn zoo zwaar of smeekte zij “Bescherm”?
Kracht, kalm bewust, is sterk gespierd de arm.
Moed welft zijn borst breed als een wal omhoog.
 
Zij banen ’t werklijk leven, recht en ruw
Aan zuster twee en broeder, zieleschuw
Die drieën, bevend naakt: Zij Moed en Kracht.
 
Zij zijn Ziel, na Denken en Gevoel
De arbeiders twee, zonder wie ’t aardsche Doel
Nooit zoû bereikt, nooit de aardsche Taak volbracht.
 
Rome, Januari 1903.  L. Couperus. 
________________________________________
 
De timpel
Ut: Douwe Kalma, Samle Fersen (Fryske Akademy, Ljouwert, 1996), 383-384. Foar it earst ferskynd yn de Leeuwarder Courant fan 24 maaie 1924.

In honorem Pier Pander

 - In groete fan wa’t binne oan him dy’t wie;
In tank oan wa’t de skientme wist en skôge;
In hulde oan him yn wa’t, sa kein en wier
De Geast har klearens barnde lyk in lôge.-
 
 Yngong.
 
It libben riist yn stille leaflikheid,
In blanke see yn Dages iere frede
Dy’t dreamt en rûzet en jit foarmleas leit,
Oerwekke fan Gods wêzen, de genede.

Moarntiid:
Jou my de Dei, dat ik net ring fergean,
Net lyk it twiljocht stjerrend yn de fierte;
Lit myn ûnthjit, ta libbens hichten bean,
Ienris de mieden mei in glâns oerjitte.
 
 
Fieling:
 
Jou my de Leafde, dat myn siele bloeit,
En fielt it nije libben yn myn skerte;
Dat har ûnierdske ropping yn my groeit,
Al is hja swier, al parset hja it herte.
 
Tinken:
 
Jou my it Witten, dat myn geast ferstiet,
Hok gruts him yn myn jonge dreamen foarmet;
Dat, lyk in freon, it my ta Wiisheid liedt,
En net yn iid’le koarte noft ferdoarmet.
 
Moed:
 
Jou my de striid; ik wit my ree: jou my
Te stribjen dêr’t de stoarmen strûze en giere;
Jou my it wraksljen mank de Dea syn tij,
Nea sil my Eangst ta leffe flecht mear fiere.

Krêft:
 
Jou my it Wurk: ik tôgje it trou en goed;
Lis op myn skouders wat jim sielen wolle;
Ik bin mar feint; mar mei myn swit en bloed
Wurdt inkeld it mienskiplik wyt ferfolle.

De Stimme:
 
Stean ien yn bûn, doch elts jim eigen part,
Fan ien wyt stjoerd, fan ien djip ljocht ferkleare;
Elts dy’t him foar syn ropping suver wart,
Sil tsjûgje meie: Ik haw dit mei formeare.

NIEUWS

Expositie G. J. Adema in Tresoar, Pier Pander Museum en Fries Landbouwmuseum

Heit van Ús Mem. G. J. Adema (1898-1981), schilder en beeldhouwer.

Deze zomer zal voor het eerst een overzichtstentoonstelling te zien zijn over het leven en werk van de schilder en beeldhouwer G. J. Adema.

Affiche expositie 'Heit fan ús Mem', G.J. Adema.

Gerhardus Jan Adema (Franeker, 26 december 1898 - Leeuwarden, 15 december 1981) is vooral bekend als de maker van Ús Mem, waarschijnlijk het bekendste standbeeld van Fryslân dat in 1954 op het Zuiderplein in Leeuwarden werd geplaatst in opdracht van het jubilerende Friesch Rundvee Stamboek. Zie ook het item 'Nieuwe documentaire over Us Heit en Us Mem' in de nieuwsrubriek op deze website. Adema heeft veel meer beelden gemaakt. Deze zijn op verschillende plaatsen in Fryslȃn en ook daarbuiten terug te vinden. Daarnaast schilderde en tekende hij ook, vooral paarden, maar ook portretten en landschappen.

Door familie en kennissen van Adema is het initiatief genomen voor een overzichtstentoonstelling en de samenstelling van een boek. Dit initiatief is opgepakt door het Fries Landbouwmuseum, het Historisch Centrum Leeuwarden en Tresoar. In de zomermaanden zijn er drie afzonderlijke tentoonstellingen in deze instellingen. In het Fries Landbouwmuseum in Earnewâld worden vooral schilderijen van paarden en koeien getoond. In het Pier Pander Museum in de Prinsentuin van Leeuwarden zijn beeldhouwwerken te zien. In Tresoar is een algemene overzichtstentoonstelling van het leven en werk van Adema te bekijken. Zie ook de bijdrage van Kirsten van Santen over G.J. Adema in de Leeuwarder Courant van 17 november 2015.

Vrijdag 3 juni vindt de opening van de exposities plaats in het Historisch Centrum Leeuwarden.
Tijdens de opening wordt het eerste exemplaar van het boek in ontvangst genomen door de familie Adema. Dit boek verschijnt bij uitgeverij Wijdemeer en is geschreven door Piet Prins.
In verband met de vele genodigden, is de opening besloten.

De exposities zijn te zien van 4 juni t/m 25 september 2016 op de volgende locaties:

  • Tresoar, Boterhoek 1, Leeuwarden
  • Pier Pander Museum, Prinsentuin 1b, Leeuwarden
  • Fries Landbouwmuseum, Koaidyk 8b, Earnewâld

Bekijk ook de reportage die Omrop Fryslân maakte over de expositie.

Voor meer informatie over o.a. de openingstijden:

www.tresoar.nl 
www.pierpander.nl 
www.frieslandbouwmuseum.nl 

 

OUD NIEUWS

Expositie Pieter Pander in het Pier Pander Museum, Leeuwarden

Deze zomer (2015) presenteert het Pier Pander Museum een expositie met werken van de schilder Pieter Pander.

625-affiche-Pieter-Pander

 

Pieter Pander wordt in 1962 in het Friese Garyp geboren. Hij volgt zijn opleiding van 1981 tot 1982 aan de Academie Vredeman de Vries in Leeuwarden en daarna tot 1987 aan Kunstacademie Minerva in Groningen. Daar is een van zijn belangrijkste leermeesters Matthijs Röling. Mede onder diens invloed ontstond in de drie noordelijke provincies eind 20ste eeuw het Noordelijk Realisme. Pieter Pander is een van de bekendste vertegenwoordigers van deze stroming. 

 

Het werk van Pieter Pander is in verscheidene musea en galeries geëxposeerd, onder andere in het Singer Museum in Laren, het Drents Museum en het Fries Museum. Daarnaast exposeert Pander regelmatig in galerie Mokum in Amsterdam. En bij Collectie Harms te Rolde. Ook exposeerde hij in het buitenland zoals in Bangkok en in Sint Petersburg. In opdracht maakte hij wandschilderingen in het restaurant i in Blokzijl en in het Nysinghhuis in Eelde. En bij particulieren.

 

In 1997 ontving Pieter Pander de Hielke de Vries-prijs.

 

De expositie is te zien van 31 mei t/m 27 september 2015 in het Pier Pander Museum,  Prinsentuin 1b, Leeuwarden.

 

Openingstijden: zaterdag en zondag van 13.00 tot 17.00 uur.

 

Lees ook de bespreking van de expositie door Minne Velstra op de website van het tijdschrift 'De Moanne' (3 juli 2015)

 

Voor meer informatie: 
www.pierpander.nl
www.pieterpander.nl


Tentoonstelling Fré Jeltsema (1879-1971) beeldhouwer. Leerling van Pier Pander

De tentoonstelling Fré Jeltsema (1879-1971) beeldhouwer. Leerling van Pier Pander vertelt het verhaal van een veelzijdig kunstenaar met een bijzondere levensloop.
Er zijn nog maar weinig mensen die de naam Fré Jeltsema nu nog kennen. Net als Pander was Fré een getalenteerd en succesvol kunstenaar die na zijn dood in de vergetelheid is geraakt. Pander en Jeltsema deelden een liefde voor de klassieke kunst, een keuze die in een tijd waarin het expressionisme hoogtij vierde niet altijd werd gewaardeerd.   

Fré genoot in zijn jonge jaren een brede opleiding op het gebied van beeldhouwen, penningontwerp,  schilderen en tekenen.
Nadat hij in 1902 de Prix de Rome won, ging hij een aantal jaren later in de leer bij Pier Pander in Rome. Hij was de enige leerling die Pander zou begeleiden.

Een van de bekendste werken van Jeltsema is het standbeeld van Johan de Witt naast de Gevangenpoort in Den Haag.

In 1906 staat Fré volop in de belangstelling, niet met zijn werk, maar om persoonlijke redenen.
Tot dat jaar gaat Fré door het leven als vrouw, maar vanaf dat jaar staat de afkorting Fré niet meer voor Frederika, maar voor Frederik.

Bij de geboorte in 1879 was niet duidelijk of Fré een jongetje of een meisje was. In 1906 blijkt, na een uitgebreid medisch onderzoek, dat Fré toch een man is, het geslacht dat past bij zijn belevingswereld. Op 11 mei van dat jaar laat Fré via een gerechtelijke procedure verklaren dat hij ten onrechte als meisje in het geboorteregister is opgenomen.

In 1971 overlijdt Fré Jeltsema op 91 jarige leeftijd in zijn woning in Den Haag. Hij laat een bescheiden oeuvre na dat is ondergebracht bij verschillende instellingen en musea, particulieren en in de openbare ruimte.  Een groot deel van het oeuvre van Fré is te zien in het webmuseum www.mesdagvancalcar.nl.

Autobiografie Friese beeldhouwer Pier Pander (1864-1919)
Dit jaar is het 150 jaar geleden dat de Friese beeldhouwer Pier Pander in Drachten werd geboren.
In het kader van dit jubileum wordt de autobiografie die Pander in 1909 schreef, in boekvorm uitgegeven.
Prof. dr. Marcel Broersma schreef de inleiding. Eerder schreef hij de biografie Pier Pander. Zoektocht naar zuiverheid.

De autobiografie, met de titel Een jongetje op een schip, beschrijft Panders jeugd op het binnenvaartscheepje van zijn ouders, zijn artistiek talent en hoe hij zich uiteindelijk na het volgen van studies in Amsterdam en Parijs, vestigt in Rome. Daar groeit Pander uit tot een succesvol beeldhouwer met opdrachtgevers als het Nederlands koningshuis en Paul Kruger, president van Zuid Afrika.

Op zondag 1 juni om 14.00 uur vindt in het Historisch Centrum Leeuwarden (Groeneweg 1) de boekpresentatie plaats met een korte lezing door Marcel Broersma.

Pier Pander Museum weer open met muzikaal optreden van Jankobus Seunnenga
Vanaf zaterdag 1 juni a.s. zijn het Pier Pander Museum en de Tempel weer open voor publiek.

Het Pier Pander Museum werkt mee aan de feestelijke viering van Louis Couperus’ 150ste geboortedag. In het kader van het Louis Couperus Jubileumjaar zal de tentoonstelling Verwante zielen. De vriendschap tussen Pier Pander en Louis Couperus voor een tweede seizoen te zien zijn.
Op zondag 2 juni om 15.00 uur is in het Pier Pander Museum een muzikaal optreden van Jankobus Seunnenga met gedichten van Couperus op muziek, waaronder de op de beeldengroep van Pier Pander geïnspireerde sonnettenreeks Alba.

De tentoonstelling is te zien van 1 juni t/m 29 september op zaterdag en zondag van 13.00 tot 17.00 uur.
Adres: Prinsentuin 1b in Leeuwarden.
Toegangsprijzen: Volwassenen € 2,- ; jongeren van 7 t/m 16 jaar € 1,-;  kinderen t/m 6 jaar gratis.
Het gehele jaar zijn museum en tempel voor groepen op afspraak open.
Voor meer informatie over de tentoonstelling en Jankobus Seunnenga, zie de tekst hieronder.

Louis Couperus Jubileumjaar
Het Pier Pander Museum werkt mee aan de feestelijke viering van Louis Couperus’ 150ste geboortedag. De beroemde schrijver van Eline Vere, Van oude menschen, de dingen die voorbij gaan… en De stille kracht.
Couperus werd geboren op 10 juni 1863 in Den Haag. Door het hele land zijn er in 2013 evenementen om te laten zien hoe actueel het werk van Louis Couperus nog steeds is. U kunt theatervoorstellingen bezoeken, lezingen over Couperus bijwonen of genieten van een Couperus-diner. Het jubileumjaar is een initiatief van het Louis Couperus Genootschap. Op de website www.louiscouperus.nl/150-jaar-louis-couperus vindt u het complete programma. Leest u graag werk van Couperus en wilt u met anderen praten over zijn romans? Dat kan onder andere op www.facebook.com/louiscouperus en via het speciale Twitter account: @Couperus150jaar.

150 jaar Louis Couperus
In het kader van het Couperus Jubileumjaar is in het Pier Pander Museum de expositie Verwante Zielen. De vriendschap tussen Pier Pander en Louis Couperus te zien naast de vaste expositie over het leven en werk van de Friese beeldhouwer Pier Pander.  
Pander en Couperus maakten voor het eerst kennis in 1895 in het toenmalige atelier van de beeldhouwer in Rome. Deze ontmoeting was het begin van een levenslange vriendschap. Wat die vriendschap met name voor Couperus betekende, blijkt uit het feit dat hij Pander tot drie maal toe in zijn werk een rol heeft laten spelen:
In zijn roman Metamorfoze (1897), is Pander duidelijk te herkennen in het personage van Fedder.
In 1903 schreef Couperus de sonnettenreeks Alba op de beeldengroep van Pander. De beeldengroep is te bezichtigen in de Pier Pander Tempel.
In de publicatie Bij Pier Pander in Het Vaderland (1911) doet Couperus verslag van een van zijn bezoeken aan Panders atelier in Rome.

Donateurs van het Louis Couperus Genootschap kunnen de tentoonstelling gratis bezoeken.

Overzicht activiteiten
6 en 7 april Museumweekend, 13.00 – 17.00 uur:
Museum en tempel gratis toegankelijk.
Zondagmiddag 7 april om 15.00 uur vindt er een muzikaal optreden plaats van Jankobus Seunnenga met gedichten van Couperus op muziek, waaronder de op de beeldengroep van Pier Pander geïnspireerde sonnettenreeks  Alba.
1 juni t/m 29 september zaterdag en zondag van 13.00 tot 17.00 uur:
Museum en tempel open voor publiek.
Zondag 2 juni 15.00 uur:
Muzikaal optreden van Jankobus Seunnenga met gedichten van Couperus op muziek, waaronder de  op de beeldengroep van Pier Pander geïnspireerde sonnettenreeks  Alba.

Locaties: Pier Pander Museum, Prinsentuin 1b / Pier Pander Tempel, Noorderplantage 7
(Beide gelegen in stadspark de Prinsentuin te Leeuwarden).
Het gehele jaar door zijn museum en tempel voor groepen op afspraak open.


CD-PRESENTATIE: Jankobus Seunnenga - Melodie: Gedichten van Couperus.
Op 7 april om 15.00 uur in de Pier Pander Tempel te Leeuwarden.
In het Couperusjaar heeft Jankobus Seunnenga een cd met op muziek gezette gedichten van Louis Couperus uitgebracht. Het Friesch Dagblad schreef: ‘De muziek komt meteen aan. Een vleugje Angelsaksische ballade, een zweem Brel, een scheut Oost-Europa: het past allemaal wonderwel bij de sierlijke teksten’. Dit project, dat bestaat uit optredens en een cd, wordt met enthousiasme ondersteund door het Louis Couperus Genootschap, het Louis Couperus Museum en het Historisch Centrum Leeuwarden. De cd-presentatie vindt plaats op 7 april in de Pier Pander tempel te Leeuwarden. Met de cd ‘Uit angst voor de holheid’ zette Jankobus al eerder gedichten op muziek. Deze cd werd zeer enthousiast ontvangen.

JKS speelt op 30 maart (12.00 uur) live op Radio 1 bij VARA’s ‘spijkers met koppen’. Afgelopen zaterdag werd een vraaggesprek met JKS door de VARA radio opgenomen in de Pier Pander Tempel.
Louis Couperus wordt door velen beschouwd als een van de grootste schrijvers die Nederland heeft voortgebracht. Zijn inmiddels klassiek geworden oeuvre geeft een meesterlijk beeld van de fascinerende wereld rond 1900. In zijn romans en verhalen vereeuwigde hij de stormachtige ontwikkelingen in het politieke, maatschappelijke en culturele leven van het fin de siècle.
Voordat Louis Couperus bekend werd als schrijver van boeken als ‘Eline Vere’, ‘De Stille Kracht’ en ‘Van oude menschen, de dingen, die voorbijgaan’, had hij al een paar dichtbundels uitgebracht. Het schrijven van proza bleek hem echter beter te liggen dan het schrijven van poëzie. Zijn aspiraties als dichter werden aan de kant gezet en Couperus legde zich toe op het vervaardigen van een reeks zeer indrukwekkende romans, feuilletons en verhalen.
In 1903 schreef hij in Rome nog wel 4 sonnetten onder de naam ‘Alba’ over de beeldengroep van Pier Pander, die nu in de Pier Pander-tempel te Leeuwarden staan.
Naast deze 4 sonnetten staan er op de cd nog 6 op muziek gezette gedichten. De cd zal in het voorjaar verschijnen.

Concertagenda
27.03.2013 – Reportage in het radio 1-programma ‘Degids.fm’ (VARA) (11.00 – 12.00 uur)
30.03.2013 – Utrecht – café The Florin (12.00 uur) – VARA-radioprogramma ‘Spijkers met koppen’
30.03.2013 – Schijndel – Paaspopfestival (’s avonds)
31.03.2013 – Den Haag – Louis Couperus Museum (13.30 uur en 15.30 uur) CD-PRESENTATIE
05.04.2013 – Omrop Fryslân-radio – Noardewyn (mi.)
05.04.2013 – VPRO – De Avonden (22.00 – 23.00 uur)
07.04.2013 – Leeuwarden – Pier Pandertempel (15.00 uur) CD-PRESENTATIE
16.04.2013 – Leeuwarden – Paddy O’Ryan (20.00 uur) (A Whiskey Tasting in an Irish Pub)
18.04.2013 – Den Haag – Pulchri (av.)
23.05.2013 – Den Haag – Aula van de Haagse Hogeschool (symposium De taal van Couperus)
24.05.2013 – Koudum – Beeldhouwcentrum Koudum
31.05.2013 – Delft - Zomerfestival
02.06.2013 – Leeuwarden – Pier Pandertempel/Pier Pandermuseum
09.06.2013 – Den Haag – The Hague Institute for Global Justice (officiële viering van Couperus’ 150ste geboortedag (mi.)
01.09.2013 – Doetinchem - Stadsfeest
07.09.2013 – Den Haag – Louis Couperus Museum (av.) (optie)
11.12.2013 – Drachten – De Lawei (met als speciale gast Tsead Bruinja)

Voor meer informatie: Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. / 058 8440557 / 06 21906508 www.seun.nl

Bijzondere tentoonstelling over leven en werk van Pier Pander
In de Doopsgezinde Kerk van de Knipe is tot 8 september een boeiende fototentoonstelling over het werk van Pier Pander te zien. Hij was in zijn tijd een internationaal beroemde beeldhouwer. De tentoonstelling neemt u mee van de wieg tot graf van Pander. U kunt de beeldhouwwerken op meer dan ware grote bewonderen. Er is uitgebreide achtergrondinformatie beschikbaar over het leven en werk van de beeldhouwer. Voor de liefhebber is het mogelijk om een documentaire te bekijken of de door Pander zelfgeschreven biografie te lezen.
Het levensverhaal van Pier Pander leest als een spannend jongensboek. Hij werd geboren als schipperskind en stierf als beroemd kunstenaar met opdrachten in heel Europa en Zuid Afrika. Panders’ ouders woonden jarenlang in de Knipe, vlakbij Heerenveen. Pander emigreerde naar Italië maar bezocht zijn ouders en andere oude bekenden in Friesland regelmatig. Deze “Kniepster connectie” vormt samen met enkele religieus getinte werken en enkele topstukken uit zijn oeuvre de rode draad van de fototentoonstelling.  
Uniek aan de tentoonstelling is het originele beeldhouwwerk “rustende herder”. Het is een van de meer commerciële werken die Pander vervaardigde. Ook een internationaal werkende beeldhouwer als Pander maakte kleiner werk puur voor “de handel”.

Openingstijd: Iedere zaterdag geopend van 13.00 tot 17.00 uur. Voor groepen is de tentoonstelling op afspraak geopend. De toegang is gratis.

Bezoekadres:
Doopsgezinde Kerk
DS Veenweg 61
8456 HK De Knipe
0513-688773 / 0513-688818  

Nieuwe aanwinst voor Pier Pander Museum
Het Historisch Centrum Leeuwarden heeft ten behoeve van het Pier Pander Museum  een fraai gipsreliëf ontvangen van de hand van Pier Pander  (1864-1919). Het stelt de 7 jaar oude “Stuuf” Wiardi Beckman en zijn jongere zusje Wil voor en is in 1911 gemaakt. "Stuuf” is de bijnaam van Herman Bernard Wiardi Beckman, bekend Nederlands politicus en verzetsman naar wie het wetenschappelijk bureau van de Partij van de Arbeid is genoemd: de Wiardi Beckman Stichting.

Wiardi Beckman werd in 1904 in Nijmegen geboren, hij studeerde geschiedenis aan de universiteit van Leiden bij de befaamde historicus Johan Huizinga (1872-1945).
Al vroeg was hij in de ban van het socialisme. Hij voltooide de gedenkschriften van Pieter Jelles Troelstra (1860-1930) en werd daarna redacteur  en vervolgens politiek hoofdredacteur van de krant “Het Volk”. In 1937 werd hij voor de SDAP, de voorganger van de Partij van de Arbeid, lid van de Eerste Kamer. Tijdens de Tweede Wereldoorlog ging hij in het verzet: hij werd lid van de redactie van de illegale krant “Het Parool”. In 1942 werd Wiardi Beckman op het strand van Scheveningen gearresteerd bij een poging naar Engeland te ontkomen. Hij stierf in 1945 vlak voor de bevrijding in het concentratiekamp Dachau. Zijn zus Wil Wiardi Beckman studeerde theologie en was de eerste vrouwelijk predikant van de Remonstrantse kerk in Den Haag.

Het reliëf is een fraai voorbeeld van een kinderportret in de voor Pier Pander kenmerkende stijl: sober, klassiek en in laag reliëf uitgevoerd. Ook in dit portretreliëf is de voorkeur van Pander voor de zuiverheid van het onschuldige kind terug te vinden zoals hij eerder liet zien in zijn beroemde “Famke” (1894, Pier Pander Museum). Een negatief van het reliëf bevond zich al in de collectie van het museum. Dit positief is mede door zijn grote historische betekenis een geweldige aanvulling voor het Pier Pander Museum.

Het reliëf is in langdurig bruikleen gegeven door de dochter van “Stuuf”, mevrouw J.H. Schouwink-Wiardi Beckman.

Verwante zielen. De vriendschap tussen Pier Pander en Louis Couperus
Schrijver Louis Couperus (1863-1923) en beeldhouwer Pier Pander (1864-1919) lijken maar weinig met elkaar gemeen te hebben: Couperus de uitbundige dandy en Pander de bescheiden kunstenaar. Toch vonden zij elkaar in een gezamenlijke visie over de rol van de kunst en de kunstenaar. Deze zomer organiseert het Pier Pander Museum een expositie over de vriendschap tussen Pier Pander en Louis Couperus.

Pander en Couperus maakten voor het eerst kennis in 1895 in het toenmalige atelier van de beeldhouwer in Rome. Deze ontmoeting was het begin van een levenslange vriendschap.
Wat die vriendschap met name voor Couperus betekende, blijkt uit het feit dat hij Pander tot drie maal toe in zijn werk een rol heeft laten spelen:
In zijn roman Metamorfoze (1897), is Pander duidelijk te herkennen in het personage van Fedder.
In 1903 schreef Couperus de sonnettenreeks Alba op de beeldengroep van Pander.
In de publicatie Bij Pier Pander in Het Vaderland (1911) doet Couperus verslag van een van zijn bezoeken aan Panders atelier in Rome.

De tentoonstelling in het Pier Pander Museum is te zien van 27 mei t/m 30 september op zaterdag en zondag van 13.00 tot 17.00 uur.
Adres: Prinsentuin 1b in Leeuwarden.

NIEUWS 2011

Record aantal bezoekers Pier Pander Museum
Tijdens Open Monumentendag en !UIT op zondag 11 september zijn het Pier Pander Museum en de Pier Pander Tempel door ruim 1200 mensen bezocht, een absoluut record.
De drukte was een gevolg van de vele activiteiten die middag in de Prinsentuin, waaronder de tewaterlating van Het Schip de Lading van stadskunstenaar Marten Winters.

Gratis toegang Pier Pander Museum in het weekend van 10 en 11 september 2011

Zaterdag 10 september – Open Monumentendag
Tijdens Open Monumentendag is het Pier Pander Museum (en -tempel) gratis toegankelijk voor publiek. In het museum is de vaste expositie en een documentaire over het leven en werk van Pander te bezichtigen. Daarnaast is een tijdelijke expositie met een selectie van werk van beeldhouwster Eja Siepman van den Berg te zien.

Zondag 11 september – !UIT, opening van het culturele seizoen
Ook tijdens !UIT op zondag is de toegang tot beide locaties gratis. Zowel in het museum als in de tempel is het mogelijk een gratis rondleiding bij te wonen.
Op beide dagen zijn het museum en de tempel geopend van 13.00 – 17.00 uur.
 
Tentoonstelling Eja Siepman van den Berg in Pier Pander Museum
Deze zomer is een kleine selectie van beelden van Eja Siepman van den Berg te zien in het Pier Pander Museum in Leeuwarden.
Werk van Eja Siepman van den Berg is in vele musea en galeries geëxposeerd, zowel in binnen- als in buitenland. In verschillende plaatsen in Nederland zijn haar beelden in de openbare ruimte te bezichtigen. In de Prinsentuin in Leeuwarden staat het beeld Zigzag (Monument voor de vrouw), dat zij in 1996 in het kader van de Internationale Vrouwendag ontwierp.
Eja Siepman van den Berg is met diverse prestigieuze prijzen onderscheiden. Net als Pier Pander was zij winnaar van de Prix de Rome (1967). In 1978 won zij de Charlotte van Pallandt-prijs.
De tentoonstelling wordt op 1 juni geopend door Huub Mous.  Aansluitend ondertekenen wethouder Isabelle Diks en erfgenaam Gerard de Koo de aangepaste overeenkomst tussen de familie De Koo en de gemeente Leeuwarden uit juli 1925. Deze aangepaste clausule maakt het mogelijk ieder seizoen een wisselexpositie in het Pier Pander Museum te organiseren.
De tentoonstelling Eja Siepman van den Berg is te zien van 4 juni t/m 25 september 2011 in het Pier Pander Museum, Prinsentuin 1b, Leeuwarden.

NIEUWS 2010

Thomas Cool [1851-1904], 'Een Friesch Schilder'
Vanaf zaterdag 5 juni as. is in het Pier Pander Museum te Leeuwarden de tentoonstelling Thomas Cool [1851-1904], 'Een Friesch Schilder' te bezichtigen. Bij de tentoonstelling verschijnt een gelijknamig, rijk geïllustreerd boek.
In de tentoonstelling staan leven en werk van de in Sneek geboren schilder Thomas Cool [1851 – 1904] centraal. In 1894 vertrok Cool naar Rome om zich daar toe te leggen op de schilderkunst. Hij was vooral geïnspireerd door de architectuur van het oude Rome. Zo schilderde hij onder andere het Colosseum, het Pantheon en het Forum Romanum. Wat Cool fascineerde was de speling van het licht. In Rome leerde hij Pier Pander kennen met wie hij bevriend raakte. Hij schilderde zelfs een portret van Pander.
Na een verblijf van een aantal jaren in Rome was Cool genoodzaakt weer terug te keren naar Nederland. Hij vestigde zich in Bussum. In 1904 overlijdt Cool. Zijn familie zorgt ervoor dat zijn werk nog een aantal keren wordt tentoongesteld, de laatste keer in 1930. In de jaren die volgen raakt Thomas Cool in de vergetelheid en veel van zijn werken gaan verloren.
Tachtig jaar na zijn laatste tentoonstelling wordt zijn oeuvre in het Pier Pander Museum weer in ere hersteld.
De tentoonstelling is te zien tot en met 26 september 2010. Het Pier Pander Museum is geopend op zaterdag en zondag van 13.00 tot 17.00 uur.
Voor meer informatie zie www.pierpander.nl.
De tentoonstelling Thomas Cool [1851-1904], 'Een Friesch Schilder' kwam tot stand in samenwerking met Stichting Uitgeverij Perio.
Het boek kon verschijnen dankzij het Provinciaal Bestuur van Friesland, Gemeente Leeuwarden, Prins Bernhard Cultuurfonds Fryslân en de Boelstra Olivier Stichting.

Terug