Gemeentebestuur


“Zo is dan eindelijk het moment aangebroken, dat het hoogste bestuurscollege van onze gemeente zijn werkzaamheden zal aanvangen, zij het nog in de vorm van een noodgemeenteraad. Onwillekeurig gaan onze gedachten terug naar het verleden. Toen ik op 15 april van dit jaar in de raadsvergadering, gehouden op die onvergetelijke zondag van onze bevrijding (een vergadering, die later bleek als informeer te moeten worden beschouwd), enkele woorden sprak, stonden wij aan het begin van een nieuwe tijd.”


Dit zijn de eerste genotuleerde woorden, door waarnemend burgemeester mr. J. Algera gesproken in de eerste raadsvergadering na de oorlog. Op woensdag 7 november 1945 kwam de (nood)raad bijeen, in de eerste plaats voor de beëdiging van de leden, 35 in getal. Deels waren zij voortgekomen uit de in 1939 gekozen raad, die op 27 augustus 1941 voor het laatst vergaderde - aan de kant geschoven door de bezetter. In de vooroorlogse samenstelling telde de Leeuwarder raad 29 leden; dit aantal werd na de oorlog op 35 gebracht, in verband met de stijging van het inwonertal door de toevoeging van het zuidelijk trimdeel van de gemeente Leeuwarderadeel (in het bijzonder Huizum) aan Leeuwarden op 1 januari 1944. Niet alleen moest derhalve worden voorzien in de vacatures in de raad van 1939, ook diende te worden gezorgd voor een aanvulling met zes leden. Bij dit alles was de vooroorlogse politieke raadsformatie de richtlijn.

Wij geven hieronder de samenstelling van de noodraad, waarvan de zittingsperiode eindigde, toen de eerste naoorlogse gekozen raad in september 1946 de Leeuwarder bevolking kon gaan vertegenwoordigen. Vermeld is ook, wanneer voor enkele dezer leden het raadslidmaatschap eindigde. Voor twee van hen hing dit samen met een benoeming tot burgemeester; ons moet in het bijzonder interesseren, dat een der “eigen mensen”, namelijk mr. A.A.M. van der Meulen, in deze periode tot burgemeester van deze gemeente werd benoemd. Daarmee kwam een einde aan zijn lidmaatschap van de raad en zijn wethouderschap. De heer Van der Meulen was raadslid sinds september 1931 en kon bij zijn afscheid als burgemeester in 1966 terugzien op de langste bestuurlijke staat van dienst bij de gemeente Leeuwarden van allen, die op dat moment tot het gemeentebestuur mochten worden gerekend.

De tijdelijke raad (noodraad) van november 1945 bestond uit de volgende 35 leden (wij hebben voor deze periode van politieke heroriëntatie geen partijen vermeld; vele der hier genoemden komt men in latere samenstellingen van de raad opnieuw tegen en dan ingedeeld bij de verschillende fracties): Mr. C.H. Beekhuis, E. Beeksma, M. Beuving, G. Bos, J. Buitst, A. van Dijk, mevrouw B.J. van Dijk-Smit, J.K. Dijkstra, W.C. Dijkstra, M.H. Geerts, dr. A.L. Heerma van Voss, F. Heijstra, IJ.P. Jongma, G.D. Kamstra, M. Kramer, K. Leijenaar, F. van der Meer, L. van der Meer, A. Meines (tot 24 april 1946), mr. A.A.M. van der Meulen (tot 16 maart 1946, wegens benoeming tot burgemeester van Leeuwarden), D. Plantinga, H. Posthuma, J.M. Praamsma (tot 6 februari 1946, wegens benoeming tot burgemeester van Kollumerland en Nieuwkruisland), S. Schootstra, K. Sijbrandij te Wirdum, J. Tiekstra, mevrouw B. van der Veen-Hoekstra, B. Veenstra, J. Visser te Wirdum, mevrouw mr. A.A. Vondeling-Van ’t Hof, D.G. de Vries, P.F.J. Westra, J. Wiersma, D. Witteveen, S.A. Zijlstra te Wirdum.
(Vertrokken raadsleden werden in deze periode niet vervangen. De noodraad eindigde derhalve met 32 leden).

In de eerste vergadering van de noodraad op 7 november 1945 hadden de leden ook tot taak wethouders te kiezen. Het werd een bevestiging van een reeds bestaande situatie. In zijn openingsrede zei waarnemend burgemeester J. Algera:
“De eerste ritselingen van een nieuw leven werden vernomen in augustus 1944, toen een aantal raadsleden de hoofden bij elkaar stak, om te overwegen welke maatregelen er genomen moesten worden ten einde bij de bevrijding gereed te kunnen zijn. Dit overleg heeft geleid tot de keuze van vier nieuwe wethouders op de dag der bevrijding.”

 

Zo konden reeds op 15 april 1945 in functie treden de eerst op 7 november daarna door de raad gekozen wethouders:

M.H. Geerts: onderwijs en lichamelijke opvoeding.
Mr. A.A.M. van der Meulen: sociale zaken, armwezen, geneeskundige dienst, voedselvoorziening, personeelsaangelegenheden.
J.M. Praamsma: openbare werken, grondbedrijf, reiniging, woningbedrijf, openbaar slachthuis, vleeskeuring, markt- en havendienst, beurs en waag.
P.F.J. Westra: financiën, lichtbedrijven.
De heer J.M. Praamsma werd, na zijn benoeming tot burgemeester van Kollumerland en Nieuwkruisland, op 7 februari 1946 opgevolgd door de heer D. Witteveen.


Na zijn benoeming tot burgemeester van Leeuwarden per 16 maart 1946 werd wethouder mr. A.A.M. van der Meulen opgevolgd door de heer E. Beeksma. Tevens bracht deze benoeming het vertrek mee van waarnemend burgemeester mr. J. Algera. Het afscheid van mr. Algera gaf aanleiding tot het bijeenroepen van de raad op vrijdag 15 maart 1946 en op 18 maart kwam de raad bijeen voor de installatie van de nieuwe burgemeester.

Zijn beantwoording van de door mr. Algera uitgesproken installatierede besloot mr. Van der Meulen aldus:

 

“Het zal de raad verwonderen, wanneer ik verklaar pas na aarzeling gevolg te hebben gegeven aan de aandrang om te solliciteren naar de betrekking van burgemeester van Leeuwarden. Niet voor niets heb ik uit overtuiging het vrije beroep gekozen en bijna 23 jaar uitgeoefend. Dan laat men het niet zo gemakkelijk in de steek. Voor mij, die de advocatuur niet als een zaakje, maar als een dienst aan het Recht beschouwt, is het een edel, voldoening schenkend, ambt. Het is echter een behandeling van telkens afzonderlijke gevallen en niet de bouw aan een groter geheel. Dit is het nu wat mij in het burgemeesterschap aantrok en daarom heb ik mijn benoeming met zo’n grote vreugde aangenomen.”

 

Een volgende belangrijke stap in de richting van het herstel van het normale bestuur werd gezet op 26 juli 1946 met het houden van de eerste naoorlogse raadverkiezingen. Toen de daaruit voortgekomen raad op 4 september 1946 voor het eerst bijeenkwam voor de beëdiging der leden en de verkiezing van wethouders, was bij de gemeente het democratische bestel in ere hersteld.

 

Wij laten hieronder de samenstellingen van de opeenvolgende gemeenteraden en colleges van burgemeester en wethouders tot en met 1965 volgen.

 

 

 

September 1946 - september 1949

 

 

 

 


Gemeenteraad:


35 leden

 

PvdA 17 leden : E. Beeksma, G. Bos, J. Buist (tot oktober 1946, opvolger mevrouw L. Ringenaldus-van der Wal), J.K. Dijkstra, W.C. Dijkstra, M.H. Geerts, mr. A.L. Heerma van Voss († 24 juli 1948, opvolger B.B. Hartstra te Wirdum), F. Heijstra, K. Leijenaar (tot maart 1949, opvolger P.J. Mani), H. Posthuma, K. Sijbrandij te Wirdum, J. Tiekstra, B. Veenstra (tot januari 1948, opvolger H. Slaterus), J.T. Vellenga, J. Visser te Wirdum, mevrouw mr. A.A. Vondeling-Van ’t Hof, D.G. de Vries.
ARP 6 leden : J. Heeringa te Wirdum, W.M. de Jong, mr. J. van der Schaaf, S. Schootstra, J. Wiersma, D. Witteveen.
CHU 3 leden : H. Rijpma, T. Stobbe, P. van der Vlerk (tot april 1949, opvolger O. Santema).
KVP 3 leden : J.J. van den Akker, G.D. Kamstra, W.B. Schalkwijk (tot januari 1949, opvolger IJ. Jongma).
VVD 2 leden : W.J. van Rooyen, mr. B.P. van der Veen.
CPN 4 leden : M. Beuving, P. de Groot, T. de Jong (tot februari 1948, opvolger A. van der Wal), J. Weistra (tot januari 1948, opvolger H. Visser, tot juni 1948, opvolger mevrouw A. Uythof-Miedema).

Wethouders

J.K. Dijkstra : onderwijs.
W.C. Dijkstra : sociale zaken, personeelsaangelegenheden.
M.H. Geerts : financiën, lichtbedrijven, markt- en havendienst, beurs, waag ,vleeskeuring, openbaar slachthuis, Prinsentuin, lichamelijke opvoeding.
D. Witteveen : openbare werken, reiniging.
W.C. Dijkstra werd in januari 1948 opgevolgd door E. Beeksma.

 

September 1949 - september 1953

 

 

 

 


Gemeenteraad:

35 leden

 

PvdA 16 leden : E. Beeksma, J.K. Dijkstra, W.C. Dijkstra, ir. M.H. Geerts († 29 augustus 1952, opvolger P.J. Mani), B.B. Hartstra te Wirdum, F. Heijstra, H. Kromkamp (tot mei 1952, opvolger J. Venema), A.W. Rengelink (tot januari 1953, opvolger J. de Jong), mevrouw L. Ringenaldus-Van der Wal, H. Slaterus, K. Sijbrandij te Wirdum, J. Tiekstra, J.T. Vellenga, J. Visser te Wirdum, mevrouw mr. A.A. Vondeling-Van ’t Hof, D.G. de Vries († 24 december 1952, opvolger W.A. van den Brink).
ARP 7 leden : G. de Jong te Wijtgaard, K.J. de Jong, W.M. de Jong, mr. J. van der Schaaf, S. Schootstra, J. Wiersma, D. Witteveen.
CHU 3 leden : L. van der Meer, O. Santema, L. Zittema (tot januari 1950, opvolger T. Stobbe).
KVP 3 leden : mevrouw J.C.M. Heijmeijer-Croon, G.D. Kamstra, A. Witteveen († 10 november 1952, opvolger J.A. Ras).
VVD 4 leden : W. Dijkstra (tot februari 1950, opvolger W.F. van der Vegte), P. Leffertstra (tot januari 1953, opvolger B. van der Heijde), H. Pols, mr. B.P. van der Veen.
CPN 2 leden : M. Beuving, A. van der Wal (tot april 1951, opvolger mevrouw A. Uythof-Miedema, tot december 1951, opvolger F.T. Dijkstra).

 

 


Wethouders

 

 

E. Beeksma : armwezen, sociale zaken, personeelsaangelegenheden, verdeling woonruimte.
J.K. Dijkstra : onderwijs, culturele zaken, lichamelijke opvoeding.
Ir. M.H. Geerts : financiën, lichtbedrijven, markt- en havendienst, beurs en waag, vleeskeuring, slachthuis, Prinsentuin.
D. Witteveen : openbare werken, reiniging, grondbedrijf, woningbedrijf.
D. Witteveen werd in oktober 1951 opgevolgd door J. Wiersma.

De portefeuilleverdeling werd hierna:

E. Beeksma : armwezen, sociale zaken, personeelsaangelegenheden, reiniging, slachthuis, markt- en havendienst, beurs en waag, Prinsentuin.
J.K. Dijkstra : onderwijs, culturele zaken, lichamelijke opvoeding.
Ir. M.H. Geerts : financiën, openbare werken, grondbedrijf.
J. Wiersma : lichtbedrijven, woningbedrijf, verdeling woonruimte.

Na zijn overlijden op 29 augustus 1952 werd ir. M.H. Geerts opgevolgd door J. Tiekstra (benoemd op 15 oktober). De portefeuilleverdeling werd daarna:

E. Beeksma : armwezen, sociale zaken, personeelsaangelegenheden.
J.K. Dijkstra : onderwijs, culturele zaken, lichamelijke opvoeding, openbare werken, grondbedrijf.
J. Tiekstra : woningbedrijf, verdeling woonruimte.
J. Wiersma : financiën, lichtbedrijven, reiniging, slachthuis, markt- en havendienst, beurs en waag, Prinsentuin.

 

 

 

September 1953 - september 1958

 

 

 

 

Gemeenteraad :

35 leden

 

PvdA 18 leden : E. Beeksma (tot november 1956, opvolger mevrouw W. Boonstra-Rutgers), mevrouw G. Boersma-Hemminga, J. Bootsma, W.A. van den Brink (tot september 1956, opvolger L. Becherer), A. Drentje, J.K. Dijkstra, W.C. van den Brink (tot november 1954, opvolger P. Ytsma), B.B. Hartstra te Wirdum, F. Heijstra († 11 november 1954, opvolger J. Fennema te Wytgaard), J. de Jong, P.J. Mani, mevrouw L. Ringenaldus-Van der Wal, H. Slaterus, J. Tiekstra, J.T. Vellenga, J. Venema, J.H. de Vries, R. Wijkstra (tot 1955, opvolger J. Spiekhout).
ARP 6 leden : G. de Jong te Wytgaard, K.J. de Jong, W.M. de Jong, mr. J. van der Schaaf, S. Schootstra, J. Wiersma.
CHU 3 leden : L. van der Meer, O. Santema, T. Stobbe.
KVP 3 leden : mevrouw J.C.M. Heijmeijer-Croon, G.D. Kamstra, J.A. Ras.
VVD 4 leden : ir. B.C. van Balen Walter, mevrouw dr. A.C.A. Blanksma-Kok (tot januari 1957, opvolger B. van der Heijde), H. Pols, mr. B.P. van der Veen.
CPN 1 lid : F.T. Dijkstra (tot november 1953, opvolger D. Rutkens, tot november 1956, opvolger F.T. Dijkstra).

 

 


Wethouders

 

 

J.K. Dijkstra : onderwijs, culturele zaken, lichamelijke opvoeding, Prinsentuin.
Mr. J. van der Schaaf : openbare werken, grondbedrijf.
J. Tiekstra : financiën, lichtbedrijven, reiniging, slachthuis, woningbedrijf, markt- en havendienst, beurs en waag, verdeling woningruimte.
J.T. Vellenga : armwezen, sociale zaken, personeelsaangelegenheden.

 

 



September 1958 - september 1962

 

 

 

 


Gemeenteraad :

37 leden

 

PvdA 17 leden : mevrouw G. Boersma-Hemminga, J. Bootsma, J. ten Brug, B.B. Hartstra te Wirdum, mevrouw J. Hiemstra-Molenaar, J. de Jong, mr. J.J. Keuning, P.J. Mani, mevrouw L. Ringenaldus-Van der Wal, J. Spiekhout, J. Tiekstra, B. van der Veen (tot 7 maart, opvolger W. de Vries), J.T. Vellenga, J. Venema, J. Volbeda, J.H. de Vries (tot 5 januari 1959, opvolger A. Drentje), P. Ytsma.
ARP 6 leden : H. Balt, O. Heidinga, K.J. de Jong, W.M. de Jong (tot 21 januari 1960, opvolger R.Boomgaardt), G.A. Jongbloed te Wytgaard, mr. J. van der Schaaf.
CHU 3 leden : D. Bosgraaf, O. Santema, J. de Vries (tot 1 juni 1961, opvolger H. Jellema).
KVP 4 leden : P.J. Engels, mevrouw J.C.M. Heijmeijer-Croon, G.D. Kamstra, G.L. Taylor Parkins.
VVD 5 leden : ir. B.C. van Balen Walter, B. van der Heijde, dr. R. Hoekstra, H. Pols, mr. B.P. van der Veen.
CPN 1 lid : M. Beuving.
PSP 1 lid : J. Klijnstra.

 

 


Wethouders

 

 

H. Pols : energiebedrijven, gemeentereiniging, openbaar slachthuis, woningbedrijf, markt- en havendienst, uitvoering woonruimtewet.
Mr. J. van der Schaaf : openbare werken, bouw- en woningtoezicht, grondbedrijf, algemene begraafplaatsen.
J. Tiekstra : financiën, onderwijs, culturele aangelegenheden, lichamelijke opvoeding, Prinsentuin.
J.T. Vellenga : armwezen, sociale zaken, personeelsaangelegenheden.

 

 



September 1962

 

 

 

 


Gemeenteraad :

37 leden

 

PvdA 17 leden : mevrouw G. Boersma-Hemminga, J. Bootsma, J. ten Brug, B.B. Hartstra te Wirdum, mevrouw J. Hiemstra-Molenaar, J. de Jong, mr. J.J. Keuning, P.J. Mani († 10 maart 1965, opvolger P. Faber), mevrouw L. Ringenaldus-Van der Wal, J. Spiekhout, J. Tiekstra, J.T. Vellenga, J. Venema, J. Volbeda, C. de Vries, W. de Vries (tot 1 november 1963, opvolger G. de Vries), P. Ytsma.
ARP 6 leden : H. Balt, R. Boomgaardt, O. Heidinga, K.J. de Jong, W. Miedema te Wirdum, mr. J. van der Schaaf.
CHU 4 leden : D. Bosgraaf (tot 8 januari 1965, opvolger L. Visser), J. Heetla, H. Jellema (tot 21 december 1965, opvolger D.S. Veldhuis), O. Santema.
KVP4 leden : P.J. Engels, mevrouw J.C.M. Heijmeijer-Croon (tot 8 mei 1963, opvolger mejuffrouw C.P.Q. Koehler, tot 8 januari 1965, opvolger mevrouw J.C.M Heijemeijer-Croon), G.D. Kamstra, G.L. Taylor Parkins.
VVD 4 leden : ir. B.C. van Balen Walter, B. van der Heijde († 30 juli 1963, opvolger K. Weide), H. Pols, mr. B.P. van der Veen.
PSP 2 leden : B. Kingma, J. Klijnstra.

 

 


Wethouders

 

 

H. Pols : energiebedrijven, gemeentereiniging, openbaar slachthuis, woningbedrijf, markt- en havendienst.
Mr. J. van der Schaaf : openbare werken, bouw- en woningtoezicht, grondbedrijf.
J. Tiekstra : financiën, onderwijs, culturele aangelegenheden, lichamelijke opvoeding, Prinsentuin.
J.T. Vellinga: personeelsaangelegenheden, sociale zaken.
J.T. Vellenga, inmiddels lid van de Tweede Kamer geworden, werd op 8 september 1965 opgevolgd door J. ten Brug.

(
mutaties tot 1 januari 1966).

Bij de portefeuilleverdeling in de verschillende colleges van burgemeester en wethouders moet in aanmerking worden genomen, dat de burgemeester de gezondheidszorg en de zaken van het Princessehof heeft behartigd.

Nadat hij reeds sinds de bevrijding waarnemend secretaris was geweest, werd de heer T. Bakker op 7 augustus 1946 gemeentesecretaris. Na zijn pensionering werd hij op 1 mei 1957 opgevolgd door de tegenwoordige secretaris, de heer P.P. de Jong.

Terug