De Oldehove, de klomp baksteen die ooit hét statussymbool van de Friese hoofdstad had moeten worden. Samen met de St. Vituskerk had het bouwwerk de uitstraling van een basiliek moeten krijgen.

Hoe anders is het allemaal gelopen. Al kort na de start van de bouw in 1529 verzakte de toren in de zompige ondergrond en werd ze - tegen beter weten in - verder afgebouwd, waarbij de verzakking keer op keer door middel van de loodlijn werd gecorrigeerd. Hierdoor verkreeg het gebouw ook nog eens een lichte kromming. Het moet bouwmeester Jacob van Aken volgens overlevering grijze haren hebben bezorgd en hem voortijdig de dood hebben ingejaagd. 

400-oldehove_tavenier.jpg

Deze miskleun zou symbool kunnen staan voor het negatieve zelfbeeld dat de Leeuwarders sedert jaar en dag uitdragen wanneer hen naar een mening over hun woonplaats of de ontwikkelingen daarbinnen wordt gevraagd. Dit al eeuwen tentoongespreide negativisme zou dus ondermeer terug zijn te voeren op het verzakken van de Oldehove.

Anderzijds is de Leeuwarder ook wel weer trots op 'zijn' Oldehove. 'As je ome sège mutte teugen de Oldehove', dan betekent dat, dat je een geboren en getogen Leeuwarder bent. Een echte Leeuwarder kan dan ook niet lang van huis. "A'k de Oldehove niet siën ken, dan foël ik my onwennich'. Als je 'troud binne met 'e Oldehove', dan zul je de stad nooit verlaten.

Wilt u met eigen ogen aanschouwen waar het in oorsprong met Leeuwarden mis is gegaan, bezoek dan - individueel of in groepsverband - de Oldehove. Aanmelding hiervoor dient te geschieden via de website van de Oldehove.

U kunt zich daar ook verdiepen in de geschiedenis van hét Leeuwarder symbool bij uitstek.

Vanaf 1 juni 2011 is de vernieuwde Oldehove weer opengesteld voor publiek. De beroemde scheve toren van Leeuwarden is de afgelopen jaren prachtig verbouwd. De vernieuwde Oldehove beschikt nu onder meer over een lift (tot de eerste verdieping) en presentaties over de geschiedenis van de toren en omgeving. Er is zelfs een videoclip van Jankobus Seunnenga waarin hij zijn (in het Liwwadders gezongen) lied over een achterwaartse hardloopwedstrijd naar, in en op de Oldehove, getiteld De Achterwaartse Oldehovedag ten gehore brengt. Klik hier om het nummer in mp3-formaat te downloaden. Ook kan de clip op Youtube worden bekeken.

Wilt u misschien weten hoe hoog en hoe scheef de Oldehove is en wie de personen zijn die een vermelding hebben gekregen in de houten vloer van de Oldehove? Bent u op zoek naar een geschikte trouwlocatie en is uw oog daarbij op de Oldehove gevallen, waarbij u zich afvraagt of dat mogelijk is?

U vindt de antwoorden op http://www.oldehove.eu/

Mocht u eraan twijfelen of het glazen uitkijkplatform verantwoord kan worden betreden, bekijk dan de speciale 'huftertest' hieronder. 'Hardcore-hooligan' Asing Walthaus van de Amelander voetbalvereniging 'Geel Wit' is bereid gevonden om - na het wegklokken van de nodige 'Nobeltjes' (Amelander kruidenbitter) - het glazen platform op draagkracht te testen ;-)

N.B. Op vrijdag 7 mei 2010 is een multimediale attractie op de eerste verdieping van de toren gepresenteerd. Hierbij staat het verhaal van Teake, de fictieve torenwachter die in de 16e eeuw verongelukte bij een val van de trap, centraal. Zijn geest waart volgens de planmakers nog steeds in de toren rond. Door projecties op muren en vloeren moeten de verhalen uit het verleden gaan herleven. Speciale lichttoepassingen zorgen dat de sfeer nog meer wordt versterkt. Vanaf  mei tot en met september kan de Oldehove weer worden beklommen en kan het multimedia spektakel worden bekeken. Bekijk hier de trailer die van het multimedia-spektakel is gemaakt.

GEZOCHT: TORENWACHTERS VOOR DE OLDEHOVE
De Oldehove is vanaf april tot en met oktober geopend van maandag tot en met zondag van 13.00 uur tot 17.00 uur. Wij zoeken enthousiaste vrijwilligers, die één of twee keer per week (doordeweekse dagen) of één of twee keer per maand ( zaterdag en zondag) de Oldehove willen bemensen. U bent gastvrij, trots op de stad, en u heeft enige kennis van de Leeuwarder geschiedenis en/of bereidheid die te verkrijgen. U bent bij voorkeur meertalig, bezit teamgeest en bent goed ter been. Uw beloning: betrokkenheid bij een bijzonder monument van de stad en leuke ontmoetingen met mensen van over de hele wereld. Belangstelling? Meld het bij de balie van het HCL of bij  Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Terug

 

Het Oldehoofsterkerkhof is sinds de zomer van 2007 versierd met enige tientallen tegeltableaus, waarvan 24 stenen door hun ligging de contouren van de oude Sint Vituskerk laten zien. Van tijd tot tijd worden de contouren van de voormalige parochiekerk door waterverneveling extra geaccentueerd. De tegels zijn versierd met verschillende afbeeldingen uit de collecties van het Historisch Centrum Leeuwarden. De tegeltableaus verbeelden fragmenten uit het dagelijks leven in Leeuwarden door de eeuwen heen.

Klik op een tegeltableau om in een apart frame een afbeelding van het bijbehorende originele document te bekijken.

 

1. Academie van kanarievogels, kermisbiljet uit 1788
Tot in de 19e eeuw vond in de zomer in Leeuwarden de jaarmarkt plaats. Bezoekers kwamen dan niet alleen voor handelsactiviteiten naar de stad maar ook voor de kermis, die tegelijkertijd gehouden werd. Via pamfletten probeerden kermisartiesten het publiek voor hun optredens met Russische paarden, vrouwen met baarden of voorstellingen als de ‘academie van kanarievogels’ enthousiast te maken.


 

 

11. ‘Kom door de lucht’, affiche voor binnenlandse vluchten
In de jaren dertig van de vorige eeuw was het mogelijk per vliegtuig van Leeuwarden naar Amsterdam te reizen. Het affiche uit 1939 adverteert voor binnenlandse vluchten tussen Amsterdam, Rotterdam, Groningen en Leeuwarden. Een enkeltje Leeuwarden- Amsterdam kostte ƒ5,50. Hoewel een vlucht van Leeuwarden naar Amsterdam slechts een half uur duurde, werd er niet veel gebruik gemaakt van de vliegdienst. Reizigers verkozen de trein en auto boven het vliegtuig.

 

21. Controlekaart Elfstedentocht van 1912
Controlekaart van de Leeuwarder advocaat Mindert Evert Hepkema, oprichter en eerste voorzitter van de Vereniging De Friesche Elfsteden. Hepkema nam op 7 februari 1912 deel aan de tweede officiële Elfstedentocht. Controleurs plaatsen bij de stempelposten hun handtekening op de controlekaart. De handtekeningen zijn inmiddels veranderd in stempels.

 

31. Getuigenverklaring in het Liwwadders, 1730
Op 9 juli 1730 verstoorde de Leeuwarder kuipersgezel Arnoldus van Gorkum een parade op straat en werd door een militair tot kalmte gemaand. Van Gorkum schold daarop de militair de huid vol: ‘Ik schijt wat in dij en in alle officiers, du biste maer een honsvot en een schelm, ga met mij, ik sal dij de ogen toeslaen.’ Nadat de onruststoker vervolgens slaags raakte met een andere soldaat werd hij opgesloten in het Raadhuis. Van Gorkums scheldkanonnade is een van de eerste citaten in het Liwwadders die rechtstreeks werden overgenomen in het Informatieboek.


 

41. Overlijdensadvertentie Leeuwarder Courant, 1806
Al in de negentiende eeuw werden in de Leeuwarder Courant overlijdensadvertenties geplaatst. Enkele dagen na het overlijden van zijn huisvrouw Hillegonde Meins op 22 maart 1806, maakte Sikko Haakma dit nieuws via een overlijdensadvertentie in de LC bekend.

 

 

61. Toegangskaartje voor de ‘Overdekte’.

Generaties Leeuwarders hebben leren zwemmen in het Leeuwarder Overdekt Zwembad, in de volksmond ‘de Overdekte’ genoemd. Begin jaren negentig hield het zwembad aan het Jacob Catsplein op te bestaan. Zwemmers kunnen sindsdien terecht in het Kalverdijkje en de Blauwe Golf.


 

81. Fragment advertentie vergadering Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht
Vanaf het eind van de negentiende eeuw waren in Leeuwarden verschillende bewegingen actief die streden voor algemeen kiesrecht en betere rechten voor de arbeiders. De Vereeniging voor Vrouwenkiesrecht was in 1894 opgericht door vrouwen uit de gegoede burgerij en had ook een afdeling in Leeuwarden. De vergaderingen waren openbaar, niet-leden betaalden 10 cent entree. Het zou tot 1919 duren eer de vereniging haar ideaal verwezenlijkt zag.

 

93. Oldehove op kwartetspel
Mag ik van jou.....? De bekendste toren van Leeuwarden afgebeeld op een kwartetspel over de Friese steden Heerenveen, Franeker, Sneek en Leeuwarden.


 

102. Grafzerk weduwe Francois Halma
Grafzerk afkomstig uit de in 1940 afgebroken Galieërkerk aan de Tweebaksmarkt. Alle graven uit de Galileërkerk zijn overgebracht naar andere kerken in de provincie. Het graf van Landschaps- en Academie drukker Francois Halma en zijn vrouw Magteld Pos, werd overgebracht naar de Hervormde kerk van Minnertsga. In tegenstelling tot adellijke geslachten die op grafstenen hun familiewapens lieten afbeelden, is de grafsteen van de Halma’s sober van aard.


 

22. Ordonnantie op de Bieren, 1755
Bier was eeuwenlang de meest geconsumeerde drank in Leeuwarden. Dit veranderde toen in de loop van de 18e eeuw steeds meer mensen koffie en thee dronken dat in toenemende mate uit de koloniën werd meegebracht.
Tot de Bataafs-Franse periode waren stedelijke overheden vrij om zelf belasting op bieren te heffen. Om de brouwnijverheid in de stad enigszins te beschermen, werden uitheemse bieren door het Leeuwarder stadsbestuur zwaarder belast dan het bier van de brouwers uit de stad.


 

16. Fragment titelblad Trap der Jeugt, 1791
De Trap der Jeugt was het vervolg op het ABC boek, het allereerste lees-leerboek in Nederland. Aan de hand van het ABC boek leerden kinderen lezen en schrijven, de belangrijkste vakken op school. Daarnaast was er veel aandacht voor godsdienstonderwijs. Het schoolboekje De Trap der Jeugt werd geschreven door de Leeuwarder schoolmeester Carel de Gelliers. Naast lezen en schrijven was er ook aandacht voor rekenen en aardrijkskunde.


 

42. Dienstregeling stoomboot Paul Krüger, 1898
Tot halverwege de twintigste eeuw ging al het goederen- en persoonsvervoer in de lagere delen van Nederland over water. Eerst gebeurde dit per trekschuit en zeilschip, later per stoomschip. Leeuwarden had naast andere Friese plaatsen verbindingen met Amsterdam, Rotterdam, Kampen, Deventer en Groningen. Tijdens de winterdienstregeling vertrok het stoomschip Paul Krüger in 1898 iedere dag om 8 uur.

 

72. Stook bruinkool briquettes
Advertentie van fabrikant Hooghiemstra uit 1898. Hooghiemstra was 4 jaar eerder een brikettenfabriek begonnen aan de Willemskade. Naast bruinkoolbriketten leverde de fabriek ook briketten van berkenhoutskool. In menig Leeuwarder huishouden werden vroeger briketten gebruikt om het vuur in een kachel of potkachel warm te houden.


 

62. Titel verjaardagsgedicht Theodorus van Gorkum
Lofdichten op bekende stadstypen waren in Leeuwarden in de 18e eeuw erg populair. De Leeuwarder boekdrukker en uitgever Anne Jeltema schreef in 1777 een lofdicht voor Theodorus van Gorkum, scherprechter (beul) en chirurgijn in Leeuwarden. Van Gorcum
was als scherprechter van Friesland een bekende verschijning in de stad.


 

111. Titelblad Friesche Lusthof uit 1621
Titelblad van de bundel de Friesche lusthof van Jan Jansz. Starter, gedrukt in 1621 in Amsterdam. Starter (1593-1626) woonde van 1614 tot 1620 in Leeuwarden en was hier uitgever, boekverkoper, toneelschrijver en dichter. Hij richtte de rederijkerskamer "Och mocht het rysen" op. Zijn gedichtenbundel "Friesche lust-hof" uit 1621 is door Jacques Vredeman op muziek gezet. Starter trad later als historieschrijver in dienst van de graaf van Mansfeld en overleed tijdens een veldtocht in 1626 in Hongarije.


 

92. Elfstedentocht Friesche Motorclub
Affiche van de Elfstedentocht voor motorrijders op 10 juni 1957, die al sinds jaar en dag op Tweede Pinksterdag door de Friesche Motorclub wordt georganiseerd.


 

71. Loffelijk getuigschrift
Getuigschrift van Johan Hendrik Beucker Andreae (1811-1865) dat aan het eind van zijn schoolcarrière werd uitgereikt. Beuker Andreae bleek een goede leerling en werd later onder meer burgemeester van Leeuwarden (1851-1865) en advocaat bij het Provinciaal Gerechtshof.


 

32. Doopinschrijving Saskia van Uylenburgh
Op de onderste regel van de doopakte staat de naam van Saskia van Uylenburgh te lezen. Zij werd op 2 augustus 1612 gedoopt. Saskia woonde aan de Ossekop en was de dochter van de Leeuwarder burgemeester Rombertus van Uylenburgh en Siuckien Ulckedr. Aessinga. In 1634 trouwde Saskia in Sint Annaparochie met kunstschilder Rembrandt van Rhijn, die zij via haar neef Hendrick van Uylenburgh had leren kennen. Het echtpaar kreeg vier kinderen, van wie alleen zoon Titus in leven bleef. Saskia overleed op 22 juni 1634 in Amsterdam aan tbc, nog geen dertig jaar oud.


 

52. Perronkaartje uit 1943
Reizigers zonder plaatsbewijs voor in de trein waren in de jaren veertig verplicht om op het station voor 5 cent een perronkaartje te kopen.


 

Reclame voor Phoenix Rijwielenfabriek
Advertentie voor de Phoenix rijwielenfabriek die in 1905 aan de Zuidergrachtswal werd opgericht door Albert Schootstra. De fabriek maakte onder deze naam fietsen. In 1969 werd de fabriek samen met enkele andere fietsfabrikanten uit het noorden overgenomen door Batavus in Heerenveen.


 

2. treinkaartje Leeuwarden- Heerenveen
Treinkaartje Leeuwarden- Heerenveen van de NTM uit 1942. Om precies te zijn het terugreisstukje van een retour van Leeuwarden naar Heerenveen. De route ging via Wirdum, dat destijds een gewoon bestaand spoorstation was.

 

121 Aankondiging operavoorstelling ‘Der Barbier von Sevilla’
Vereniging de Harmonie presenteerde in 1900 de opera Der Barbier von Sevilla van het Stadtheater uit Bremen. De Harmonie opende in 1884 als sociëteit met theaterfunctie haar deuren voor het Leeuwarder publiek, dat lid van de vereniging moet worden om voorstellingen te kunnen bijwonen. Na de opening van de Harmonie hield de tegenover gelegen oude Schouwburg al snel op te bestaan (nu locatie Friesche Club). In 1995 werd aan het Ruiterskwartier de nieuwe Harmonie in gebruik genomen.


 

51. Advertentie voor levertraan
Veel Leeuwarders zijn er groot mee geworden: levertraan. Samuel Draisma van Valkenburg opende in 1869 zijn levertraanfabriek in de Doelestraat. De zaken gingen goed. Decennialang was Draisma van Valkenburg marktleider in Nederland. De fabriek sloot in 1974 haar deuren.


 

12. Programma Harddraverij, 18 juni 1892
Harddraven was in de negentiende eeuw de populairste sport in Friesland. Tijdens wedstrijden streden deelnemers vaak om een oorijzer, tabaksdoos of geldprijs. Jaarlijks vond op de gedenkdag van de Slag bij Waterloo op 18 juni in Leeuwarden de Keningsswipedei plaats. Koning Willem III kwam speciaal voor deze gebeurtenis naar Leeuwarden om de winnaar een gouden zweep te overhandigen. In 1892 viel deze eer te beurt aan Koningin Wilhelmina die met haar moeder Emma een bezoek aan Friesland bracht.

Terug